Strategic Studies of the Islamic Revolution

Strategic Studies of the Islamic Revolution

The Relationship between Religion and Democracy and Their Role in Iran’s Social Transformations from the Perspective of Religious Thinkers and Intellectuals

Document Type : Original Article

Authors
1 PhD student, Political Science, Political Thought, Chalus Azad University, Chalus, Iran
2 Assistant Professor, Political Science, Political Thought, Chalus Azad University, Chalus, Iran
3 Political Thought Department, Faculty of Law and Political Science, Islamic Azad University, Chalus Branch
Abstract
The relationship between religion and democracy is a fundamental topic in understanding social transformations, having taken on various interpretations and dynamics across different historical and cultural contexts. In most political schools of thought, religion and democracy are emphasized as two of the most influential factors shaping the form, nature, and process of change in societies, particularly in the views of traditionalists and religious intellectuals. This study aims to explain the role of religion and democracy and examine their characteristics in the context of contemporary Iranian social transformations, thereby clarifying their ambiguous and often contested roles to provide a better understanding and a more accurate analysis of these transformations. This research adopts a descriptive-analytical method, and data has been collected through library-based studies. In response to the central research question—how the role of religion and democracy in contemporary Iranian social transformations can be analyzed—the findings reveal that religion and democracy have consistently influenced social change. However, their level of influence has varied across different periods depending on the sociopolitical agendas and approaches adopted by religious institutions and democratic forces. The convergence of these two factors has often led to profound transformations, such as revolutions and maximum popular participation. Overall, these changes seem to reflect an ongoing effort to maintain a balance between Islamic values and a shifting environment, resulting in the growth of new social forces and classes.
Keywords
Subjects

-      قرآن کریم
-      آرایی وحید (1401)، بررسی و تبیین جایگاه حق نظارت همگانی در حکمرانی اسلامی. مطالعات حقوق بشر اسلامی (24)، 57-70.
-      آخشی، نازیلا؛ گلابی، فاطمه (1394). مشارکت اجتماعی و نشاط اجتماعی. جامعه‌شناسی کاربردی، 26(3)، 139-160.
-      اسپوزیتو، جان. آل (1392). جنبش‌های اسلامی معاصر (اسلام و دموکراسی)، ترجمه: شجاع احمدوند، تهران، نشر نی.
-      اکبریان، سیدمحمد (1401)، بررسی و نقد شبکه معنایی مفاهیم دینی اخلاقی قرآن از دیدگاه ایزوتسو، اخلاق وحیانی، 2 (25)، 5-32.
-   باقری، مهدیه (1399). نگرشی بر مفاهیم اخلاقی دینی در پیشبرد نظام آموزشی و تربیتی. رهیافت‌های نوین در مطالعات اسلامی 2(2)، 155-177.
-      بشیریه، حسین (1392)، درس‌های دموکراسی برای همه، تهران، موسسه پژوهشی نگاه معاصر.
-      بیات (مشکات)، عبدالرسول و همکاران (1391)، فرهنگ واژه‌ها، قم، مؤسسه اندیشه و فرهنگ دینی.
-      خامنه­ای، سید علی (18/02/1390). بیانات در دیدار با اعضای مجلس خبرگان.
-      خامنه­ای، سید علی (12/05/1384). بیانات در مراسم تنفیذ حکم ریاست جمهوری احمدی‌نژاد.
-      خامنه­ای، سید علی (02/11/1382). بیانات در دیدار متفکران و روشنفکران دنیای اسلام.
-      خامنه­ای، سید علی (02/10/1382). بیانات در همایش جهان اسلام، چالش‌ها و فرصت‌ها.
-      خامنه­ای، سید علی (05/06/1380). بیانات در دیدار با رئیس‌جمهور و اعضای دولت.
-      خامنه­ای، سید علی (13/10/1379). بیانات در دیدار با اعضای شورای عمومی اتحادیه انجمن‌های اسلامی دانشجویان سراسر کشور.
-      خامنه­ای، سید علی (28/08/1379). بیانات در جمع مردم ساوه.
-      خامنه­ای، سید علی (23/02/1379). بیانات در نماز جمعه تهران.
-      تاجیک، محمدرضا (1390)، پسا سیاست نظریه و روش، تهران، نشر نی.
-      جوادی آملی، عبدالله (1391شریعت در آینه معرفت، قم، اسراء.
-      حقیقت، سید صادق (1383). گونه­شناسی ارتباط دین و سیاست در اندیشه سیاسی شیعه، نامه مفید، شماره 44.
-      خاتمی، محمد (1381). سخنرانی ریاست جمهوری اسلامی ایران در همایش چالش‌ها و چشم‌اندازهای توسعه ایران، روزنامه ایران (2606)، 16-19.
-      خامنه‌ای، سیدعلی (۱۳۸۱)، حدیث شکوفایی، تهران، نشر ظفر.
-      خمینی، روح‌الله (1380). البیع، جلد ۲، ناشر: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
-      خمینی، روح‌الله (بی­تا) صحیفه نور، ناشر: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
-      خرمشاد، محمدباقر؛ سرپرست سادات، سید ابراهیم (1393)، مسئله‌ها و الگوهای مردم‌سالاری دینی، پژوهش‌های انقلاب اسلامی، 3(3)، 125-150.
-      دیگاله، کیانوش (1399)، مفاهیم و ارزش‌های دینی و قرآنی در بلایای همه‌گیر؛ چالش‌ها و فرصت‌ها (بخش فارسی) مجله Internatianal Multidisciplinary Journal of Pure Life(21)
-      رکابیان، رشید؛ باباپور، گل‌افشانی، محمدمهدی؛ بابایی، مرتضی (1398)، بررسی رابطه هویت و تحولات سیاسی اجتماعی ایران معاصر با تأکید بر انقلاب اسلامی، نشریه پژوهش‌های انقلاب اسلامی، 8(31), 51-80.
-      زمانی محجوب، حبیب (1399)، نقش حاکمیت دینی در تمدن‌سازی بر اساس اندیشه امام خمینی (ره)، پژوهش‌های سیاست اسلامی 8 (18)، 142-170.
-      زنگنه، پیمان؛ اطهری، سیدحسین، نصیری حامد، رضا؛ اسلامی، روح‌الله (1403)، سوژه و نسبت آن با منابع اقتدار در اندیشه‌های بازرگان و شریعتی، نظریه‌های اجتماعی متفکران مسلمان، 14 (2). 58-45
-      سبحانی­نژاد، مهدی؛ آبنیکی، زهرا (1391)، بررسی میزان توجه به مؤلفه‌های مسئولیت‌پذیری اجتماعی در محتوای درسی دوره متوسطه نظریه ایران در سال ۱۳۸۹ تا ۱۳۹۰، اندیشه‌های نوین تربیتی (1)، 59-106.
-      سروش، عبدالکریم (06/07/1392) دموکراسی، عدالت، بنیادگرایی و روشنفکری دینی در گفت‌وگو با سروش
-      سروش، عبدالکریم (1385)، بسط تجربه نبوی، تهران: مؤسسه فرهنگی صراط.
-      سروش، عبدالکریم (1376الف)، فربه‌تر از ایدئولوژی، تهران: صراط.
-      سروش، عبدالکریم (1376بآزادی چون روش، کیان، شماره 37، 13-6.
-      سروش، عبدالکریم (1373الف)، آن‌که به نام بازرگان بود نه به صفت، کیان، شماره 23.
-      سروش، عبدالکریم (1373ب)، مدارا و مدیریت مؤمنان سخنی در نسبت دین و دموکراسی، کیان، شماره 21، 2-15.
-      سعیدی مهدی (۳۹۲ ۱)، مردم‌سالاری دینی از منظر آیت‌الله خامنه‌ای، تهران، نشر مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
-      مجتهد شبستری، محمد (1379)، نقدی بر قرائت رسمی از دین (بحران‌ها، چالش‌ها و راه‌حل‌ها)، تهران، طرح نو.
-      مجتهد شبستری، محمد (25/12/1376)، دین داوری در جامعه مدنی، همشهری، شماره 26، 26-25.
-      مجتهد شبستری، محمد، (1375)، هرمنوتیک، کتاب و سنت، تهران: طرح نو.
-      شریفی، احمد حسین (1391)، همیشه بهار اخلاق و سبک زندگی اسلامی. قم، معارف.
-      شهرام نیا، سید امیرمسعود (1392)، جهانی شدن، دموکراسی و جنبش‌های دمکراتیک در ایران، مجله جامعه‌شناسی ایران، 14(3)، 89- 52.
-      طباطبائی، سید محمد حسین (1346)، شیعه در اسلام، با مقدمه حسین نصر، قم، چاپ الغدیر، ص 3.
-      طباطبایی‌فر، محسن (1402)، دین‌داری و تحولات اجتماعی در ایران معاصر، تهران، انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
-      عالمی، رقیه؛ رضاپور، محمد (1399)، آخرت باوری و مقاومت اسلامی، مطالعات علوم قرآن، 2(4)، 56-79
-      عزیزی، الهام؛ کریمی‌نیا، محمدمهدی؛ انصاری‌مقدم، مجتبی (1400)، راهکارهای عملی تهذیب نفس از منظر اسلام، پیشرفت‌های نوین در روانشناسی، علوم تربیتی و آموزش و پرورش (40)، 1-22.
-      عمید، حسن (1363)، فرهنگ عمید، تهران، انتشارات امیرکبیر.
-   فتحی، حمیدرضا؛ رستمی تبریزی، لمیار (1401)، استثنائات اصل برابری در حقوق کیفری ایران، جامعه‌شناسی سیاسی ایران 5(2)، 675-696.
-      محموداوغلی، محمود (1402)، تبیین نقش و تأثیر دین در جنبش‌های اجتماعی معاصر، اولین همایش بین‌المللی و دومین همایش ملی روانشناسی و دین.
-      مشیری نیا، علی، هاشمی، شهناز (1401)، مطالعه نقش شبکه‌های اجتماعی در تحقق دموکراسی و ارتقای امنیت ملی با روش سنتزپژوهی، روانشناسی و علوم تربیتی در هزاره سوم (21)، 99-108.
-      مصباح یزدی، محمدتقی (1377)، حقوق و سیاست در قرآن، قم، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
-      معتمدی، عبدالله (1392)، سبک زندگی مطلوب بر اساس دیدگاه ارتباطی، نشریه فرهنگ مشاوره و روان‌درمانی (13)، 142-125.
-      منافی، ذکراله؛ شاکری، احسان؛ اسماعیل زاد، علیرضا (1401)، اصول و مؤلفه‌های دموکراسی در آراء و افکار محمد مجتهد شبستری؛ با تأکید بر روش‌شناسی کوئنتین اسکینر، جامعه‌شناسی سیاسی ایران 5(8)، 1267- 1299.
-      موسوی، سیدصالح؛ علویان، مرتضی؛ ضابط پورکاری، غلامرضا (1395). حکومت دینی و دموکراسی، نخستین کنگره بین‌المللی جامع علوم سیاسی، 6-1.
-      مصباح یزدی، محمدتقی (1388)، آموزش عقاید، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، چاپ دوم، ج 1، ص 292.
-      میارغنج، خالد؛ عباس‌زاده، محمد؛ امین‌مظفری، فاروق؛ علی‌پور، جواد (1401)، توسعه اجتماعی و فرهنگ سیاسی: رویکردی اجتماعی در تحلیل فرهنگ سیاسی. مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران،11(4)،1039-1057.
-      میارغنج، خالد؛ عباس‌زاده، محمد؛ امین‌مظفری، فاروق؛ علی‌پور، جواد (1401)، بررسی تطبیقی فرهنگ سیاسی کشورهای منتخب جهان بر اساس سطح توسعه اجتماعی در سال 2020، جامعه‌شناسی سیاسی ایران (27), 4158-4175.
-   نبوی، سید عبدالامیر، ابراهیم نیا، حسین (1393)، اخوان­المسلمین و النهضه: عقاید مشابه مسیر متفاوت. فصلنامه علوم سیاسی، 10(29)، 7-28.
-      نجفوند دریکوندی، امیر رضا؛ نجفوند دریکوندی، امیرحسین؛ یاوریان، رضا؛ عبدی بسطام، فاطمه (1402)، بررسی نقش و جایگاه حکومت اسلامی در نظام تعلیم و تربیت، روانشناسی و علوم تربیتی در هزاره سوم 7(3)، 964-975
-      نوربخش، یونس؛ رسول زاده، میکاییل (1401)، ایستارهای گفتمان‌های روشنفکری دینی ایران معاصر در سلامت اجتماعی افراد جامعه، فصلنامه مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، 11(2)، 517-540.
-      ولی­زاده، ابوالقاسم (1394)، مقایسه مبانی و شاخص‌های مردم‌سالاری دینی با لیبرال دموکراسی، کنفرانس ملی آینده‌پژوهی، علوم انسانی و توسعه، شیراز، ایران.