علوم انسانی در خلأ شکل نمی‌گیرند، بلکه مشتمل بر پیش‌فرض‌ها و مبادی و مبانی خاصی است. این پیش‌فرض‌ها و مبانی در دنیای جدید هم در ساحت توصیف علوم انسانی حضور دارند و هم در قلمرو پاسخ به «چه باید باشدِ» آدم و عالَم. روش معرفت‌شناسی، انسان‌شناسی، هستی‌شناسی علوم انسانی در غرب با روش معرفت‌شناسی، انسان‌شناسی و هستی‌شناسی زمینه و زمانۀ اسلامی و دیگر بلاد متفاوت است. متغیرهای مرتبط با موضوع پژوهش عبارت‌اند از: زمینه‌های هستی‌شناختی، انسان‌شناختی، معرفت‌شناختی و ارزش‌ﺷﻨﺎﺧﺘﯽ و زمانۀ دین‌شناختی. در این نوشتار دربارۀ رابطۀ میان این متغیرها و علوم انسانی پژوهش شده و پرسش اصلی این بوده است: که «چگونه با تحول در زمینه‌های پنج‌گانۀ پیش‌گفته، علوم انسانی متحول می‌شود؟» دستاوردهای این پژوهش عبارت بودند از: در زمینه و زمانه علوم انسانی و علوم اجتماعی کنونی، جهان به بخشی کوچک، یعنی دنیا فروکاسته و انسان با همۀ پیچیدگی‌اش به تن و روان تقلیل یافته است، اما بنا بر باور زمانۀ پیامبر خاتم (ص)، زمینۀ کنونی علوم باید مطابق این زمانه دگرگونی یابد و به جای غوطه‌ور شدن در برساخت‌ها و حبس در ذهن (زمینه معرفت‌شناسی کنونی) و به جای تقلیل انسان به آدمک ابژه‌شده (زمینه انسان‌شناسی کنونی) به نظم جدیدی اندیشیده شود که در آن، برساخت‌های اجتماعی نه شریعت را می‌بلعد و نه عدالت را زیر چرخ‌دنده‌هایش له می‌کند. نگارنده بر این باور است که شبکۀ معرفتی صدرایی با طرح، رهیافت، اهداف، روش و مسائلی که دارد می‌تواند بدون نادیده‌ گرفتن تجربیات بشری، عرصه‌ای را فراهم کند تا هم نظریه‌های نوینی در علوم انسانی و علوم اجتماعی شکل گیرد و هم نظریه‌های شکل‌گرفتۀ رایج پیشین در این زمینه، سیرتی بومی و الهی بیابند.