مطالعات راهبردی انقلاب اسلامی

مطالعات راهبردی انقلاب اسلامی

بررسی موانع و راهکارهای خصوصی‌سازی از منظر آیت‌الله خامنه‌ای با رویکرد تحلیل مضمون

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
کارشناسی ارشد حقوق دانشگاه آزاد واحد تهران جنوب
چکیده
مبحث «خصوصی‌سازی» در صنایع کشورهای درحال‌توسعه، یکی از مهم‌ترین مسائل دو دهه اخیر بوده است. اکثر  کشورهای پیشرفتۀ صنعتی از دهه‌های گذشته به خصوصی‌سازی شرکت‌های دولتی روی آورده‌اند. در جمهوری اسلامی ایران نیز، بعد از ابلاغ سیاست‌های کلی اصل ۴۴، واگذاری امور به بخش خصوصی شتاب بیشتری گرفت و در ادبیات و گفتمان رهبر انقلاب بر موضوع واگذاری امور اقتصاد به آحاد مردم و تقویت بخش خصوصی تأکید ویژه شد. این پژوهش با روش تحلیل مضمون به منظومۀ فکری آیت‌الله خامنه‌ای دربارۀ خصوصی‌سازی پرداخته و پس از بررسی بیانات ایشان، با کدگذاری فیش‌ها، 153 کد متناسب استخراج و 94 مضمون پایه‌ای احصا شده و با دسته‌بندی مضامین پایه‌ای، 30 مضمون سازمان‌دهنده و سرانجام 4 مضمون فراگیر اهمیت، الزامات، موانع و راهکارهای آن به شرح ذیل استخراج گشته است. اهمیت خصوصی‌سازی: ظرفیت نرم‌افزاری پیشرفت اقتصادی کشور؛ زیربنای قانونی اقتصاد کشور؛ تقویت سرمایه‌گذاری داخلی و خارجی؛ زمینۀ رشد اقتصادی، دخالت دادن مردم در کار تولید؛ مکمل و متمم اقتصاد عدالت‌محور؛ جبران عقب‌ماندگی‌های اقتصادی و تحول در اقتصاد. الزامات خصوصی‌سازی: عدم تصمیم‌گیری شخصی در باب واگذاری فعالیت‌های اقتصادی؛ مدنظر قرار دادن همۀ بندهای سیاست‌های اصل 44 به‌طور جامع؛ شفافیت در مقررات؛ اطلاع‌رسانی به مردم؛ حمایت کامل قضایی از مالکیت‌های قانونی؛ مطالبه‌گری دربارۀ سیاست‌های اصل 44؛ تنظیم همۀ سیاست‌های کشور با سیاست‌های اصل 44. موانع خصوصی‌سازی: گستره عظیم مالکیت دولتی؛ واگذاری کارخانه‌های ذیل اصل 44 به سوءاستفاده‎‌گران؛ لغزش‌های صورت‌گرفته در خصوص سیاست‌های اصل 44؛ عدم اعمال صحیح اصل 44 برای ورود بخش خصوصی به اقتصاد؛ نبود مدیریت صحیح اقتصادی و اشکال علمی. راهکارهای خصوصی‌سازی: توانا کردن بخش خصوصی در جهت سرمایه‌گذاری‌های بزرگ؛ تأکید بر اجرای صحیح سیاست‌های اصل 44 و پرهیز از افراط و تفریط در آن؛ سهام عدالت و راه‌اندازی سامانه‌های اطلاعاتی و خدماتی برای جلوگیری از فساد در اجرای سیاست‌های اصل 44.
کلیدواژه‌ها

آجری، عاطفه (1399). حمایت از تولید داخلی با اصلاح برنامه خصوصی‌سازی در ایران. سیاست‌های راهبردی و کلان، (30)، 238-263.
آخوندی، عباس (1391). بخش خصوصی: تلاش برای ارائه یک تعریف. تهران: اتاق، بازرگانی و صنایع و معادن و کشاورزی تهران.
اشرفی، یکتا و فهیمی‌فر، فاطمه (1390). بررسی شاخص‌های بهبود فضای کسب‌وکار با تأکید بر جایگاه ایران. مجله اقتصادی ـ ماهنامه بررسی مسائل و سیاست‌های اقتصادی، (11)، 7-24.
امیر اسکندری، فرزاد و رزم‌جویی، محرم (1398). مطالعات تطبیقی خصوصی‌سازی و تدوین الگوی راهبردی مناسب برای ایران. فصلنامه پژوهشنامه بازرگانی، (92)، 201-230.
بهمنی، مجتبی (1401). مبانی حقوقی خصوصی‌سازی در پرتو سیاست‌های کلی اصل 44 قانون اساسی. فصلنامه بین‌المللی پژوهش ملل، (85)، 95-125.
خالقی، غلامحسین (1389). ارزیابی فضای کسب‌وکار صنعتی ایران در حمایت از بخش خصوصی با رویکرد کارت امتیازی متوازن علمی پژوهشی. نشریه بین‌المللی مهندسی صنایع و مدیریت، 37-52.
صادقی نیارکی، مهدی (1398). ارکان جهت‌ساز بخش خصوصی از منظر مقام معظم رهبری (دکترین، اهداف و سیاست‌ها). فصلنامه دانش راهبردی، (37)، 383-405.
صدیقی، کورس؛ صدیقی، کاوس و صدیقی، شهریار (1394). حوزه‌های چالشی و الزامات توسعه بخش خصوصی در برنامه ششم توسعه (فضاسازی‌ها، جهت‌گیری‌ها و سیاست‌ها). طرح مطالعاتی سیاست‌های توسعه بخش خصوصی در برنامه ششم اتاق بازرگانی، صنایع و معادن و کشاورزی تهران، گزارش نهایی، ویرایش دوم.
علیلو، رقیه؛ نجف‌بیگی، رضا و پیله‌وری، نازنین (1402). طراحــی الگــوی عوامــل مؤثر بر خصوصی‌سازی در شرکت‌های دولتی ایران. دوماهنامه بررسی‌های بازرگانی، (119)، 135-152.
کمیجانی، اکبر (1382). ارزیابی تاش عملکرد سیاست خصوصی‌سازی در ایران. تهران: وزارت امور و اقتصاد و دارایی.
کیان‌پور، سعید (1388). بررسی اجمالی خصوصی‌سازی در چند کشور منتخب با اشاره‌ای بر سیاست‌های کلی اصل 44. بررسی‌های بازرگانی، (38)، 2-20.
مافی، فرزانه (1391). اندازه‌گیری عملکرد توسعه بخش خصوصی در جهت اجرای سیاست‌های کلی اصل ۴۴ ـ مقایسه ایران با برخی کشورهای منطقه چشم‌انداز. تهران: مجمع تشخیص مصلحت نظام، مرکز تحقیقات استراتژیک، گروه پژوهشی اقتصاد، پژوهشکده تحقیقات راهبردی.
نیلی، مسعود (1396). اقتصاد ایران چگونگی گذر از ابر چالش‌ها. ج اول و دوم، تهران: مؤسسه عالی آموزش و پژوهش مدیریت و برنامه‌ریزی.
 
Blagrave, P. & Furceri, D. (2021). The macroeconomic effects of electricity-sector privatization. Energy Economics, https://doi.org/10,1016/j.eneco2021,105245
Dias, M.; Teles, A. & Pilatti, K. (2018). The future of privatization in Brazil: regulatory and political challenges. Global Journal of Politics and Law Research, 6(2), 4-32.
Kousadikar, A. & Singh, T.K. (2013). Advantages and disadvantages of privatisation in India. International Journal of Advanced System and Social Engineering Research, 3(1), 18-22.
Lukomani, M. & Kuraishi, Z. (2018). Designing a Model for the Privatization of State-Owned Enterprises: For Developing Countries. Journal of Education Policy, 32(6), 757-787.
Nasirzadeh, H.; Tahmasbi, H. A. & Khalili, H. A. (2021). Investment analysis in privatization of Nationa in Iran (1399-1368) (studying the reports of the Research Center of the Islamic Council). Historical Sociology, 13(2), 141-178. (In Persian)
Phukon, A. & Gakhar, D.V. (2022). Perils of public sector enterprises in India: is privatization of central public sector enterprises a sustainable strategy? PSU Research Review, 6(1), 59-73.
Pi, A. & Zhang, E. (2018). The privatisation of public goods, Impressum rls. Policy paper of the Rosa-Luxemburg-Stifung, p.1. Access to: www. rosalux.de.
Somé, H. Y.; Kollmann, M. C.; Mudambi, R. & Cosset, I. C. (2020). The effect of privatization on the characteristics of innovation. Financial management, 50(3), 875-898.
Sunday, Y. o.; Isaac, Y.A. & Habeeb, A.M. (2022). Privatization and the Efficiency of Selected Enterprises in Nigeria. Journal of Social Sciences Advancement, 3(1), 20-25.
Tinbergen, Jan. (1958). Design of Development. Washington D.C.
Wang, Z. & Liu, X. (2014). Evaluating the Impact of Privatization on Rail Industry Efficiency Using Data Envelopment Analysis in China. Ecological Economics, (174), 106629.
Zhang, Q. & Wang, L. F. S. (2022). Corporate social responsibility, entry and optimal privatization in an international mixed market. International Review of Economics and Finance, (77), 14-24.