مطالعات راهبردی انقلاب اسلامی

مطالعات راهبردی انقلاب اسلامی

نظریه تربیت وجودی با تأکید بر تأثیر مکاتب تربیت توحیدی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دکتری فلسفه تطبیقی، دانشکده حقوق، الهیات و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 استادیار گروه فلسفه و حکمت اسلامی، دانشگاه شاهد
چکیده
تمدن فعلیت‌یافته و عینیت‌بخش، ارزش‌های بالقوه یک مکتب است. جوشش یک تمدن از نحوه انسان‌سازی و جامعه‌پردازی آن منشعب می‌شود؛ مسئله اصلی آن است که آیا گفتمان توحیدی شکل گرفته در پسا انقلاب اسلامی، می‌تواند ظرفیت‌های بینشی، منشی و کنشی یک انسان در مقیاس امت- تمدن را فعال کند؟ انسانی که در مقیاس امت- تمدن تربیت می‌شود، قدرت تحول‌آفرینی در همان‌سان را دارد و قدرت آن را دارد که به تغییر در فرهنگ پیرامونی و مرجعیت اجتماعی و تمدنی دست یابد. برخورداری از نگاه تربیتی به سطحی از اهمیت است که به تربیت و اصلاح یک فرد انسانی، یک جامعه اصلاح می‌شود؛ این مقاله به دنبال آن است که نظریه تربیت وجودی را در قالب گزاره‌های سازواری ارائه نماید و نسبت آن را در فرایند تمدن‌سازی واکاوی کند. در این منظر تربیت وجودی دارای ویژگی‌های زیر است؛ اولاً، در آن توجه به وجه «یلی الربی» و وجودی عالم و آدم می‌شود، ازاین‌رو «عالم» را «خلقت» و «آدم» را «خلیفه» الهی می‌یابد. ثانیاً، بر اساس آن انتقالات مفهومی و دلالی صرفاً زمینه‌ساز بوده و اکتفا و توقف بر آن بی‌معنا است و در آن بر وجه درک حضوری و قلبی انسان تأکید می‌شود، ازاین‌رو به پردازش‌های ذهنی اکتفا نشده و حصول نتیجه مؤثر از وحدت، وصول و بلوغ به واقعیت و کمالات وجودی است. ثالثاً، هدف از تربیت وجودی، تشبه، مشاکلت و تناسب وجودی با مبدأ وجود و آگاهی است، ازاین‌رو خداوند و کمالات او را مقوم وجودی خویشتن وجدان می‌کند و در آن تمکن می‌یابد. رابعاً، فرایند تربیت وجودی، فرایندی تهذیبی، مشارکتی و پرورش موقعیت‌محور است که در آن با انجام ارتیاض و ممارست‌های جسمی و روحی در مناسک عبادی و مراقبت‌های اخلاقی و همچنین مبتنی بر طریق معرفت و توجه به نفس، منجر به اشتداد ظهور نور طینت و مفطورات هستگانی انسان از غواشی و تعینات خَلقی و خُلقی می‌شود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


-      قرآن کریم
-      مفاتیح‌الجنان
-      نهج البلاغه
-      بحرالعلوم، سید محمد مهدی بن مرتضی(1425 ق). نوشتار سیر و سلوک، ناضر ملکوت نور قرآن، چاپ هفتم، مشهد.
-      بهاری همدانی، محمد بن محمد(1361). تذکره المتقین، گردآوری: اسماعیل بن حسین تائب تبریزی، ناشر نور فاطمه، تهران،
-      صدوق، ابی جعفر محمد بن علی بن حسین ابن بابویه قمی(1357). علل الشرائع، موسسه نشر اسلامی، قم.
-      حسن زاده آملی، حسن(1365). هزار و یک کلمه، موسسه رجا، تهران.
-      خامنه‌ای، سید علی(26/1/1371). بیانات در جلسه بیست و دوم تفسیر سوره بقره.
-      خامنه‌ای، سید علی(9/6/1391). بیانات در شانزدهمین اجلاس سران جنبش عدم تعهد در تهران.
-      خامنه‌ای، سید علی(26/1/1383). بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم.
-      خامنه‌ای، سید علی(12/02/1387). بیانات در دیدار معلمان استان فارس.
-      خمینی، روح الله(1376). مصباح الهدایة إلی الخلافة و الولایة، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، تهران.
-      خمینی، روح الله(1425 ق). شرح دعای سحر، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، تهران.
-      خمینی، روح الله(1382). شرح اربعین حدیث، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، تهران.
-      خمینی، روح الله(1410 ق). تعلیقات علی شرح فصوص الحکم و مصباح الأنس، انتشارات پاسداراسلام، تهران.
-      خمینی، روح الله(1378). تعلیقه علی الفوائد الرضویه، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، تهران.
-      خمینی، روح الله(1377). شرح حدیث جنود عقل و جهل، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
-      خمینی، روح الله(1380). آداب الصلوه، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، تهران.
-      خمینی، روح الله(1378). تفسیر سوره حمد، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، تهران.
-      خوارزمی، حسین(1410 ق). شرح فصوص الحکم، مولی، تهران.
-      شیخ، محمود(1400). مکتب اخلاقی عرفانی نجف، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
-      کلینی، محمد بن یعقوب(1365). الکافی، دارالکتب الاسلامیه، تهران.
-      طباطبایی، محمدحسین (1386). تفسیر المیزان، مترجم موسوی همدانی، دفتر انشارات اسلامی، قم.
-      طباطبایی، محمدحسین، (بی‌تا). المیزان فی تفسیرالقرآن، موسسه الاعلمی للمطبوعات، بیروت.
-      طباطبایی، محمدحسین، (1388). رسائل توحیدی (توحید ذاتی، اسماء حسنی، افعال الهی، وسائط فیض میان خدا و عالم مادی)، 1 جلد، بوستان کتاب قم؛ انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، چاپ 2، قم.
-      طباطبایی، محمدحسین، (1374). ترجمه تفسیر المیزان، 20 جلد، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ: 5، قم.
-      طباطبایی، محمدحسین (1999م). الرسائل التوحیدیة، موسسة النعمان - لبنان - بیروت، چاپ: 1،
-      طباطبایی، محمدحسین (بی‌تا). طریق عرفان (ترجمه رسالة الولایة)، ناشر: بخشایش، چاپ اول، قم.
-      طباطبایی، محمدحسین، (بی‌تا) سنن النبی، جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم، مؤسسة النشر الإسلامی، چاپ: 2، قم.
-      طباطبایی، محمدحسین(1360). نوشتار الولایه، موسسه اهل البیت(ع)، چاپ اول، قم.
-      طباطبایی، محمدحسین(1364). اصول فلسفه و روش رئالیسم،5 جلد، صدرا، تهران، چاپ: 2.
-      طباطبایی، محمدحسین(1417). توحید علمی و عینی، ناشر: علامه طباطبایی، چاپ دوم، مشهد.
-      طباطبایی، محمدحسین(1428). الانسان و العقیده، ناشر باقیات، چاپ دوم، قم.
-      قمی، علی بن ابراهیم(1404 ق). تفسیر قمی، بیروت، ناشر دارالکتب، چاپ سوم، قم.
-      صفار، محمد بن حسن(1404). بصائر الدرجات، ناشر مکتبه آیت‌الله مرعشی نجفی، چاپ دوم، قم.
-      مطهری، مرتضی(1386). مجموعه ‌آثار استاد شهید مطهری، انتشارات صدرا، تهران.
-      حسینی طهرانی، محمد حسین(1419 ق). لب اللباب در سیر و سلوک اولی الالباب، انتشارات علامه طباطبایی، چاپ نهم، مشهد.