مطالعات راهبردی انقلاب اسلامی

مطالعات راهبردی انقلاب اسلامی

بررسی مبانی قرآنی دیپلماسی انقلابی در اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای و تأثیر آن بر سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترای روابط بین‌الملل، گروه علوم سیاسی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران.
2 استاد تمام، گروه علوم سیاسی و روابط بین‌الملل، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
3 استادیار، گروه علوم سیاسی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران.
چکیده
دیپلماسی انقلابی جمهوری اسلامی ایران، بر مبنای اصول قرآنی، آموزه‌های اسلامی و فقه سیاسی اسلام، چهارچوبی متمایز و هویت‌محور برای سیاست خارجی کشور ترسیم کرده است. این دیپلماسی در تقابل با نظم سلطه‌محور جهانی، با هدف تحقق استقلال، عدالت و دفاع از مظلومان، طراحی شده است. در اندیشه آیت­الله خامنه­ای، سه اصل بنیادین «عزت»، «حکمت» و «مصلحت» به‌منزله اصول راهنمای کلان، مبنای تعیین راهبردهای سیاست خارجی قرار گرفته‌اند؛ اصولی که سایر مؤلفه‌ها ازجمله استکبارستیزی، نفی سلطه و حمایت از مستضعفان در پرتوِ آن‌ها تبیین و تنظیم می‌شوند. درواقع، این سه‌گانه راهبردی، معیار سنجش و تعادل‌بخشی در رفتار خارجی جمهوری اسلامی ایران را فراهم کرده است. این پژوهش از نوع کیفی و نظری بوده و با بهره‌گیری از روش توصیفی–تحلیلی انجام گرفته و با تکیه بر منابع قرآنی، فقهی و سیاسی، به بررسی مبانی قرآنی دیپلماسی انقلابی و تأثیر آن بر سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران می‌پردازد. سه پرسش اصلی در این زمینه عبارت‌اند از: 1. اصول قرآنی مؤثر بر دیپلماسی انقلابی کدام‌اند؟ 2. این اصول چگونه در شکل‌دِهی به سیاست خارجی ایران ایفای نقش کرده‌اند؟ 3. این نوع دیپلماسی چه تأثیری بر قدرت منطقه‌ای و جایگاه بین‌المللی جمهوری اسلامی داشته است؟ فرضیه پژوهش بر آن است که دیپلماسی انقلابی، با اتکا به مبانی اسلامی، توانسته الگویی فعال، مستقل و مقاوم در برابر تهدیدات بین‌المللی ارائه دهد و زمینه‌ساز ارتقای مشروعیت، استقلال و نفوذ منطقه‌ای جمهوری اسلامی ایران گردد. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که این دیپلماسی، با اتکا به اصول قرآنی و فقهی، مدلی متمایز و مؤثر از سیاست خارجی ارائه داده است که ضمن حفظ استقلال و هویت اسلامی، به تقویت نفوذ منطقه‌ای، افزایش قدرت نرم، ارتقای مشروعیت بین‌المللی و شکل‌دِهی به نظم چندقطبی در سطح جهانی کمک کرده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


-         ابوالحسن شیرازی، حبیب­اله (1397). سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، تهران: انتشارات دبیرخانه مجمع تشخیص نظام.
-         اکبری، رضا (۱۳۹۷). سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران و همکاری جنوب-جنوب، فصلنامه روابط بین‌الملل اسلامی، ۹ (۱).
-         ایزدی، صادق (۱۴۰۰). مبانی نظری سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی.
-         جوادی آملی، عبدالله (۱۳۸۶مباحثی در فقه سیاسی اسلام، قم: اسراء.
-         حسینی، محمد (۱۳۹۸). سیاست تقابل و تعامل در اندیشه رهبری، قم: انتشارات مرکز نشر آثار رهبری.
-         خامنه­ای، سید علی (02/03/1397). بیانات در دیدار کارگزاران نظام.
-         خامنه­ای، سید علی (03/06/1395). بیانات در دیدار رئیس‌جمهور و اعضای هیئت دولت.
-         خامنه­ای، سید علی (04/07/1398). بیانات در دیدار با اعضای مجلس خبرگان رهبری.
-         خامنه­ای، سید علی (06/02/1399). بیانات در در پایان محفل انس با قرآن کریم.
-         خامنه­ای، سید علی (07/10/1390). بیانات در دیدار سفرا و رؤسای نمایندگی‌های سیاسی ایران در خارج از کشور.
-         خامنه­ای، سید علی (09/11/1368). بیانات در دیدار کارگزاران نظام جمهوری اسلامی.
-         خامنه­ای، سید علی (10/08/1394). بیانات در دیدار وزیر امور خارجه، سفیران و مسئولان نمایندگی‌های ایران در خارج از کشور.
-         خامنه­ای، سید علی (10/12/1368). بیانات در سالروز میلاد امام حسین (ع) و روز پاسدار.
-         خامنه­ای، سید علی (12/04/1398). بیانات در دیدار با کارگزاران حج.
-         خامنه­ای، سید علی (12/08/1392). بیانات در دیدار با دانش‌آموزان و دانشجویان.
-         خامنه­ای، سید علی (12/08/1392). بیانات دیدار در ابتدای دولت یازدهم.
-         خامنه‌ای، سید علی (1397)، بیانه گام دوم انقلاب.
-         خامنه­ای، سید علی (14/03/1391). بیانات در بیست و سومین سالگرد رحلت امام (ره).
-         خامنه­ای، سید علی (14/03/1395). بیانات به مناسبت بیست و هفتمین سالگرد رحلت امام خمینی(ره).
-         خامنه­ای، سید علی (14/04/1368). پیام به حجاج بیت‌الله الحرام.
-         خامنه­ای، سید علی (15/09/1385). سیاست‌های کلی نظام ابلاغی از سوی آیت‌الله خامنه‌ای.
-         خامنه­ای، سید علی (15/12/1392). بیانات در دیدار با اعضای مجلس خبرگان رهبری.
-         خامنه­ای، سید علی (19/01/1378). پیام به رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام برای رسیدگی به موارد پیشنهاد دولت.
-         خامنه­ای، سید علی (19/02/1397). بیانات در دانشگاه فرهنگیان.
-         خامنه­ای، سید علی (22/02/1388). بیانات در دیدار با مردم استان کردستان در میدان آزادی سنندج.
-         خامنه­ای، سید علی (22/05/1393). بیانات در دیدار با مسئولان وزارت خارجه.
-         خامنه­ای، سید علی (22/7/1390). بیانات در دیدار با بسیجیان استان کرمانشاه.
-         خامنه­ای، سید علی (23/12/1397). بیانات در دیدار با اعضای مجلس خبرگان.
-         خامنه­ای، سید علی (24/01/1395). بیانات در دیدار با جمعی از مسئولان کشور.
-         خامنه­ای، سید علی (25/5/1383). بیانات در دیدار با جمعی از مسئولان وزارت امور خارجه.
-         خامنه­ای، سید علی (26/06/1396). بیانات در مراسم دانش‌آموختگی دانشجویان دانشگاه علوم انتظامی.
-         خامنه­ای، سید علی (29/11/1398). بیانات در دیدار با مردم آذربایجان شرقی.
-         خامنه­ای، سید علی (31/05/1395). بیانات در دیدار با ائمه جماعات مساجد استان تهران.
-         خامنه­ای، سید علی (7/10/1390). بیانات در دیدار با سفرا و رؤسای نمایندگی‌های سیاسی ایران در خارج از کشور.
-         خوشوقت، محمد حسین (1375). تجزیه‌وتحلیل تصمیم‌گیری در سیاست خارجی، تهران: وزارت امور خارجه.
-         رضایی، محمدصادق (۱۳۹۹). نقش دیپلماسی فرهنگی در سیاست خارجی ایران، فصلنامه رسانه، ۲۱ (۱).
-         رنجبر، ابراهیم (۱۳۹۸). فقه سیاسی و سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، قم: مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی (ره).
-         سجادی، محسن (۱۴۰۱). تحلیل راهبرد نگاه به شرق در دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه سیاست خارجی انقلاب اسلامی، ۱۲ (۳).
-         سویلمی، مرتضی (1402). مبانی دیپلماسی انقلابی در اندیشه امامین انقلاب اسلامی، تهران: اندیشکده صنایع نرم.
-         سویلمی، مرتضی (۱۴۰3). روابط ایران و قدرت‌های بزرگ از منظر دیپلماسی انقلابی امام خامنه‌ای و چالش‌های پسابرجام، تهران: فصلنامه علمی مطالعات روابط بین‌الملل.
-         عباسی، حسن (۱۴۰۰). تحلیل گفتمان مقاومت در مقابل نظام سلطه، تهران: مرکز بررسی‌های راهبردی.
-         عمویی، ابوذر (۱۳۹۶). بررسی نقش ایران در محور مقاومت، فصلنامه مطالعات منطقه‌ای جهان اسلام، ۷ (۲).
-         قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران
-         قنادباشی، صباح زنگنه (۱۳۹۸). راهبردهای دیپلماسی مقاومت در خاورمیانه، تهران: نشر بصیرت.
-         کچویان، حسن (۱۳۹۵). قدرت نرم انقلاب اسلامی و جهانی‌شدن اسلام، تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
-         مقتدر، هوشنگ (1358). مباحثی پیرامون سیاست بین‌الملل و سیاست خارجی، تهران: دانشکده علوم سیاسی و اجتماعی.