مطالعات راهبردی انقلاب اسلامی

مطالعات راهبردی انقلاب اسلامی

تبیین نقش نظام تعلیم و تربیت در مقاومت فرهنگی با تأکید بر اندیشه آیت­ الله خامنه ­ای

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار و عضو هیأت علمی گروه علوم تربیتی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران.
2 دانش آموخته دکتری فلسفه تعلیم و تربیت دانشگاه خوارزمی تهران، ایران.
چکیده
یکی از پدیده‌های سال‌های معاصر، پدیده جهانی­شدن است. این پدیده دارای ابعاد گوناگون اقتصادی، سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و غیره است که با توجه به رویکردهای مختلف، می‌توان آن را هم یک فرصت محسوب کرد و هم یک تهدید. ازجمله تهدیدهای فرهنگی جهانی­شدن، می‌توان به اضمحلال فرهنگی، تهاجم فرهنگی و غیره اشاره کرد که آیت­الله خامنه­ای این مسئله را همواره به مسئولان فرهنگی گوشزد فرموده‌اند. از همین‌رو هدف از پژوهش حاضر تبیین نقش نظام تعلیم و تربیت در مقاومت فرهنگی با تأکید بر اندیشه آیت­الله خامنه­ای است. به همین منظور با استفاده از روش پژوهش استنتاجی و تحلیلی به استنتاج مؤلفه‌های مقاومت فرهنگی و تحلیل و تبیین نقش نظام تعلیم و تربیت در تحقق آن پرداخته شده است. یافته‌های پژوهش بیانگر آن است که نظام تعلیم و تربیت از طریق پرورش مؤلفه‌های ده‌گانه «آگاهی بخشی»، «معنویت»، «مجاهدت مداوم»، «مقابله با نظام سلطه»، «مشارکت و مسئولیت‌پذیری»، «اقتدار»، «عدالت‌خواهی»، «هویت ایرانی-اسلامی»، «کسب فضایل اخلاقی»، «خودسازی» به تحقق مقاومت فرهنگی می‌انجامد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

-      قرآن کریم
-      آرمند، حامد؛ محمدی مینق، جواد (1400). رسالت دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی در تحقق بیانیه گام دوم انقلاب، دومین همایش ملی تحقیقات میان‌رشته‌ای در علوم مهندسی و مدیریت.
-      افشنگ، راشد؛ شیرخانی، علی؛ ترابی، محمد (1400). تدوین الگوی امنیتی- اطلاعاتی ج.ا.ایران بر اساس اندیشه‌های آیت‌الله خامنه‌ای. راهبرد دفاعی، 19(4). 121-97.
-      اکبری، عسگر (1402). مؤلفه‌های هویت ایرانی- اسلامی در منظومه فکری آیت‌الله خامنه‌ای، نشریه نامه هویت، شماره 83، 45-64.
-      توسلی، طیبه (1397). کثرت‌گرایی فرهنگی و تأثیر آن بر نظام‌های تربیتی، پژوهش‌های فلسفی کلامی، 20(4)، 188 ـ 165.
-      حافظ‌نیا، محمدرضا (1385). تأثیر جهانی شدن بر هویت ملی (مطالعه موردی: دانشجویان دانشگاه‌های دولتی شهر تهران). فصلنامه ژئوپلیتیک، سال دوم، شماره سوم و چهارم.
-      خامنه‌ای، سید علی (1368-1404). بیانات از سال‌های 1368 الی 1404.
-      خامنه‌ای، سیدعلی (1377). حدیث ولایت. سازمان تبلیغات اسلامی، چاپ و نشر.
-      خمینی، سید روح‌الله (1385). صحیفه نور، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
-      رابرتسون، رونالد (1380). جهانی شدن: تئوری‌های اجتماعی و فرهنگ جهانی. ترجمه کمال پولادی، تهران: نشر ثالث و مرکز بین‌المللی گفت­وگوی تمدن‌ها.
-      رضایی اصفهانی، محمدعلی؛ رستم نژاد، مهدی (1400). جهاد علمی از منظر قرآن و بیانیه گام دوم انقلاب، دو فصلنامه علمی قرآن و علم، شماره 29، 9-42.
-      روح‌الامینی، محمود (1384). زمینه فرهنگ‌شناسی. تهران: انتشارات عطار.
-      سبزی، حسین؛ محبی افشار، حمیدرضا (1401). معرفی راهبردهای اقتدار فرهنگ دفاعی ج.ا.ایران در منطقه بر اساس سند چشم‌انداز 1404. راهبرد دفاعی،20(80)، 112-90.
-      سجادی، سید مهدی (1384). کثرت‌گرایی فرهنگی، هویت و تعلیم و تربیت (تبیین و ارزیابی). اندیشه‌های نوین تربیتی. دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی. دوره 1، شماره 1، 25-38.
-      سند تحول بنیادین آموزش‌وپرورش (1390). تهران: دبیرخانه شورای عالی آموزش‌وپرورش.
-      سند ملی برنامه درسی جمهوری اسلامی ایران (1391). تهران: دبیرخانه شورای عالی آموزش‌وپرورش.
-      شفیعی، صابر؛ علیدادی، فرامرز؛ صفری زاده، صغری (1400). بررسی مسئولیت‌پذیری دانش‌آموزان، فصلنامه مطالعات و تحقیقات در علوم رفتاری، سال سوم، شماره 6.
-      شمشیری، بابک؛ شاه‌سنی، شهرزاد (1393). مباحثی در جامعه‌شناسی آموزش‌وپرورش. شیراز: انتشارات آوند اندیشه.
-      شمولی، همت الله؛ حفظ آباد، موسی رشید؛ یعقوبی، حسین (1394)، بصیرت­گرایی و بصیرت افزایی در مقابله با جنگ نرم، مجله بصیرت و تربیت اسلامی، سال دوازدهم، شماره 35.
-      صنیعی و لنگری (1397). شناخت و تبیین فرهنگ اصیل اسلامی از منظر آیت‌الله خامنه‌ای، فصلنامه امنیت ملی، سال نهم، شماره 2.
-      طباطبائی، سید محمد حسین (1374)، تفسیر المیزان. ترجمه گروه مترجمان. تهران: بنیاد علمی فرهنگ علامه طباطبائی.
-      طبرسی، فضل بن حسن (1389)، تفسیر مجمع‌البیان، ترجمه علی صحت، تهران: فراهانی.
-      فاضلی، نعمت‌الله (1387). فرهنگ و دانشگاه، تهران، انتشارات ثالث
-      فروزان، حامد؛ فروزان، یونس؛ عالیشاهی، عبدالرضا (1394). الگوهای شش‌وجهی توسعه پایدار از دیدگاه آیت‌الله خامنه‌ای، اولین کنگره ملی راهکارهای دستیابی به توسعه پایدار در بخش‌های توسعه علم و فناوری.
-      فضل‌الهی قمشی، سیف‌الله؛ ملکی توانا، منصوره (1396). عوامل مؤثر بر توسعه معنویت و ارزش‌های دینی دانش­آموزان، مجله معرفت، سال بیست و ششم، شماره 236.
-      قربی، سید محمدجواد (1399). جنگ نرم علمی علیه جمهوری اسلامی ایران؛ دیده‌بانی روش‌ها و راهبردهای کنترل (ظرفیت‌سازی دفاع نرم علمی)، نشریه پانزده خرداد، 17(63 و 64).
-      کیانی، محمدحسین (1399). بایسته‌های مواجهه با معنویت‌گرایی جدید در بیانیه گام دوم انقلاب، نشریه جریان شناسی دینی- معرفتی در عرصه بین‌الملل، دوره دوم، شماره 3.
-      گودرزی، اکرم؛ دیالمه، نیکو؛ احمدی زمانی، زهرا (1398). تبیین عوامل مؤثر بر مسئولیت‌پذیری دانش‌آموزان بر اساس رساله حقوق امام سجاد(ع) با تأکید بر نقش مدرسه، نشریه مسائل کاربردی تعلیم و تربیت، سال چهارم، شماره 3.
-      لطیفی، میثم؛ عبدالحسین زاده، محمد (1395). الگوی نظام‌مند اصلاح و ارتقای فرهنگ عمومی در کشور بر اساس اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای، فصلنامه راهبرد اجتماعی فرهنگی، سال پنجم، شماره 20.
-      میربلوچ زهی، فاطمه؛ جان آبادی، فاطمه؛ ریگی، صدیقه و شهرکی، زهرا (1398). ارائه راهکارهای اجرایی برای تقویت هویت اسلامی ـ ایرانی کوکان در مراکز پیش‌دبستانی، مجله پیشرفت‌های نوین در روانشناسی، علوم تربیتی و آموزش‌وپرورش، سال دوم، شماره 21.
-      نادری، مهدی؛ پیرانی، شهره (1398). راهبردهای پیشرو در پسا چهل‌سالگی انقلاب اسلامی، (تبیین بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی)، دو فصلنامه علمی دانش سیاسی، سال شانزدهم، شماره 1.
-      نیازآذری، کیومرث (1381). رفتار و روابط انسانی در سازمان‌های آموزشی هزاره سوم. تهران: انتشارات فراشناختی اندیشه.
-      وخشوری، کبری (1400). نقش مدرسه و معلمان در تربیت دینی دانش‌آموزان، مطالعات روانشناسی و علوم تربیتی (مرکز توسعه آموزش‌های نوین ایران)،7(4)، 103 ـ 93.