مطالعات راهبردی انقلاب اسلامی

مطالعات راهبردی انقلاب اسلامی

بایسته‌های «پیوستار قدرت» در سیاست خارجی مبتنی بر منظومه فکری آیت‌الله خامنه‌ای

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانش آموخته دکترای علوم سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
چکیده
قدرت، مرکز ثقل روابط بین‌الملل و سیاست خارجی است و نوع و میزان استفاده از آن نشان‌دهنده درجه اهمیت و نفوذ بازیگران در نظام بین‌الملل است. عرصه تحلیل سیاست خارجی به‌عنوان یکی از آوردگاه‌های مهم قدرت است که به بحث در جهت تبیین رفتارها و جهت‌گیری‌های خارجی دولت‌ها (به‌عنوان اساسی‌ترین برون­دادِ سیاست خارجی هر کشور) می‌پردازد. پیوستار قدرت در سیاست خارجی شامل هم قدرت سخت که اجبارآمیز است و اغلب شکلی بی‌واسطه و فیزیکی دارد و هم قدرت نرم که غیرمستقیم و بلندمدت است که بیشتر از طریق مجاب‌سازی عمل می‌کند تا زور یا وسیله‌های در دسترس سیاست‌گذاری خارجی می‌شود. در این مقاله، نگارنده برای برساختنِ بایسته‌های پیوستار قدرت در سیاست خارجی در منظومه فکری آیت‌الله خامنه‌ای مؤلفه‌های اساسی آن را براساس مدل کریستوفر هیل، مورد خوانش قرار می‌دهد. پرسش اصلی مقاله آن است که با درون‌کاوی شاخص‌های منظومه فکری آیت‌الله خامنه‌ای کدام‌یک از جنبه‌های پیوستار قدرت در سیاست خارجی بیشتر می‌توانسته است مورد توجه ایشان قرار گیرد؟ در پاسخ به سؤال پژوهش، این فرضیه مطرح است که در منظومه فکری آیت‌الله خامنه‌ای، پیوستار قدرت در سیاست خارجی توأمان معطوف به ابعاد نرم و سخت قدرت (قدرت هوشمند) بوده است. این پژوهش بر اساس ماهیت و روش توصیفی-تحلیلی است و اطاعات موردنیاز به شیوه کتابخانه‌ای و بر اساس منابع معتبر کتب، مقالات، سایت‌ها و گزارشات مستند گردآوری شده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

-      افتخاری، قاسم (1385). «بررسی روش‌شناختی پایان‌نامه‌های دوره دکترای علوم سیاسی و روابط بین‌الملل دانشگاه تهران». پژوهشنامه علوم سیاسی. شماره 5. زمستان. صص 21-1.
-      بشیر، حسن (1395). دیپلماسی گفتمانی: تعامل سیاست، فرهنگ و ارتباطات، چاپ اول، تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق.
-      ترابی، قاسم (1390). «فرهنگ راهبردی بازدارندگی جمهوری اسلامی ایران»، در کتاب: فرهنگ راهبردیِ جمهوری اسلامی ایران، ویراسته محمود عسگری، چاپ اول، تهران: مرکز تحقیقات راهبردی دفاعی.
-      جعفری، علی‌اکبر (1392). «قدرت هوشمند و براندازی جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه سیاست جهانی، دوره دوم، شماره 3، 133-155.
-      حقیقت، سیدصادق (1376). «مسئولیت‌های فراملی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی»، تهران: مرکز تحقیقات استراتژیک ریاست‌جمهوری.
-      خامنه‌ای، سید علی (1368-1404). بیانات از سال‌های 1368 الی 1404.
-      خامنه‌ای، سیدعلی (1397). بیانیه «گام دوم انقلاب» خطاب به ملت ایران، 22 بهمن‌ماه.
-      خسروپناه، عبدالحسین و همکاران (1396). «منظومه فکری آیت‌الله‌ خامنه‌ای»، تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
-      دهشیری، محمدرضا (1388). «بازتاب مفهومی و نظری انقلاب اسلامی در روابط بین‌الملل»، تهران: علمی و فرهنگی.
-      دهقانی فیروزآبادی، سیدجلال (1388). «سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران»، تهران: سمت.
-      رحیمی روشن، حسن (1396). «بازدارندگی منطقه‌ای و تأمین امنیت جمهوری اسلامی ایران»، دوفصلنامه سیاست و روابط بین‌الملل، شماره 1، 79-99.
-      رسولی ثانی‌آبادی، الهام (1390). «هویت انقلابی اسلامی نظام جمهوری اسلامی ایران در گفتمان‌های مختلف سیاست خارجی»، فصلنامه سیاست خارجی، سال بیست‌وپنجم، شماره 1، 29-48.
-      سعیدی، روح‌الامین؛ حمیدرضا مقدم‌فر (1393). «منابع قدرت نرم جمهوری اسلامی»، دوفصلنامه مطالعات قدرت نرم، سال چهارم، شماره یازدهم، 107-126.
-      صادق‌زاده، محمدعلی (1402). «نقش آیت‌الله خامنه‌ای در تبیین دیپلماسی مقاومت با تأکید بر دکترین دفاعی»، مطالعات دفاع مقدس، دوره 9، شماره 1 (پیاپی 33)، 153-177.
-      صحرایی، علیرضا (1390). «درآمدی بر سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران»، مشهد: انتشارات دانشگاه آزاد اسلامی مشهد.
-      صحرایی، علیرضا (1397). «بایسته‌های سیاست خارجی در سامانه فکری آیت‌الله خامنه‌ای»، قم: انتشارات واصف لاهیجی.
-      فتحی، محمدجواد؛ عیوضی محمدرحیم؛ پیرانی، شهره (1399). «جایگاه راهبرد بازدارندگی برون‌مرزی در منظومه دفاعی-امنیتی جمهوری اسلامی ایران در آسیای جنوب غربی»، فصلنامه سیاست جهانی، دوره نهم، شماره دوم، 265-303.
-      قربانی شیخ‌نشین، ارسلان؛ کرمی، کامران؛ عباس‌زاده، هادی (1390) «قدرت هوشمند؛ تحول نوین قدرت در عصر جهانی‌شدن»، فصلنامه روابط خارجی، سال سوم، شماره چهارم، 125-150.
-      مرزبانی، حسین؛ ترابی، محمد؛ شیرخانی، علی (1401). «نقش دیپلماسی دفاعی در تحقق امنیت تمدن اسلامی در عصر جهانی شدن»، مطالعات دفاع مقدس، دوره 8، شماره 4 (32)، 163-188.
-      ملکی، عباس (1385). «کندوکاوها در سیاست خارجی جمهوری اسلامی، مفاهیم مطرح و فرایند انجام در سیاست خارجی»، راهبرد یاس، شماره 5، 55-86.
-      مورگنتا، هانس. جی (1374) «سیاست میان ملت‌ها؛ تلاش در راه قدرت و صلح»، ترجمه حمیرا مشیرزاده، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت خارجه.
-      ناظمی اردکانی، مهدی؛ الوندی، محمدجواد (1393). «دفاع همه‌جانبه؛ راهبرد تأمین امنیت نظام اسلامی از منظر امام خمینی(ره) و آیت‌الله خامنه‌ای»، آفاق امنیت، سال هفتم، شماره 22، 113-133.
-      نوری، وحید؛ ملکوتی، محمد (1391). «جایگاه عدالت‌طلبی در منابع هویت‌ساز سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه سیاست خارجی، سال 26، شماره 1، 1-30.
-      هیل، کریستوفر (1387) «ماهیت متحول سیاست خارجی»، ترجمه علیرضا طیب و وحید بزرگی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
 
 
- Baldwin, D. 2003. Power and International Relations, In W. Carlsnaes et al., eds. Handbook of International Relations, London: Sage.
- Berridge, C. R. (2002). Diplomacy theory and practice, New York: Palgrave.
- Duncombe, Constance (2016). Representation, Recognition and Foreign Policy in the Iran-USA relationship, European Journal of International Relations, 2016, Vol. 22(3), pp. 622-645.
- Eisenstadt, Michael (2015). "The Strategic Cultureof The Islamic Republic of Iran: Operational and Policy Implications", Middle East STUDIES, Marine Corps University, August, No. 1.
- Gallarotti, giulio. M. (2013). "Smart Power: What is it, Why it is important and the conditions for its effective use", Division II, Faculty Publications Weslyan University, pp.1-61.
- Holsti, K. J (1983), International Politics; a Framework for Analysis, New Jersey, Prentice-Hall International Inc.
- Mearsheimer, John J. (2001). The Tragedy of Great Power Politics. New York: Norton.
- Mohammad Nia, Mahdi (2012) Discourse and Identity in Irans Foreign Policy, Iranian Review of Foreign Affairs, Vol3, No3, Fall2012, pp29-64.
- Nye, Joseph. 2008. “Public Diplomacy and Soft Powe, The Annals of The American Academy of Political and Social Science, AAPSS, 616, March.