مطالعات راهبردی انقلاب اسلامی

مطالعات راهبردی انقلاب اسلامی

تحلیل جنگ شناختی و تقابل فرهنگی جمهوری اسلامی ایران (سیاست‌های فرهنگی ـ تقابلی با جنگ شناختی بر اساس نظرگاه آیت‌الله خامنه‌ای)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه آموزشی انقلاب اسلامی دانشگاه معارف اسلامی قم، قم، ایران.
چکیده
در عصر حاضر، پدیده جنگ شناختی به‌عنوان یک نبرد نوین و پیچیده، با هدف دست‌کاری ادراکات و باورها، به مهم‌ترین تهدید در عرصه فرهنگی ـ اعتقادی جوامعی چون جمهوری اسلامی ایران تبدیل شده است. این پژوهش با هدف تبیین وضعیت جمهوری اسلامی ایران در مواجهه با جنگ شناختی دشمن در عرصه فرهنگی و ارائه سیاست‌های مقابله‌ای مؤثر بر اساس نظر آیت‌الله خامنه‌ای انجام گرفته است. مطالعه حاضر از رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون بهره برده است. جامعه پژوهش شامل کلیه بیانات آیت‌الله خامنه‌ای از اسفند 1397 تا پایان 1402 بود که با نمونه‌گیری هدفمند و تا رسیدن به اشباع نظری، مورد تحلیل قرار گرفت. یافته‌ها نشان می‌دهد دشمن در جنگ شناختی و در عرصه فرهنگی از سه راهبرد اصلی تحریف هویت اسلامی ـ ایرانی، ترویج سبک زندگی غربی و تضعیف نهاد خانواده استفاده می‌کند. در مقابل، مهم‌ترین راهکارهای مقابله‌ای شامل تقویت ایمان و امید، خودسازی و بصیرت، نظام‌سازی فرهنگی، استحکام خانواده و تقویت جهاد تبیین و سازمان‌دهی نهادهای مردمی در راستای کنشگری متناسب است. نتایج پژوهش حاکی از آن است که مقابله مؤثر با جنگ شناختی فرهنگی نیازمند رویکردی جامع و فعال است که بر تقویت نقاط قوت، بهره‌برداری از فرصت‌ها و رفع هوشمندانه نقاط ضعف تمرکز دارد. لزوم فعال‌سازی و سازمان‌دهی جهاد تبیین، تقویت و ارتقای سرمایه اجتماعی، استحکام‌بخشی به نهاد خانواده، ارتقای بصیرت و خودسازی فردی و جمعی و حمایت از ساختارها و ظرفیت‌های فرهنگی و رسانه‌ای داخلی ازجمله پیشنهادات عملی این تحقیق برای سیاست‌گذاران فرهنگی کشور محسوب می‌شود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

-      اجلالی، محمدمهدی و علیرضا خطیبی(1403)، نقش شبکه‌های اجتماعی در جنگ شناختی: تأثیر الگوریتم‌ها بر افکار عمومی، شناخت پژوهی مطالعات سیاسی، دوره 1، شماره 3 - شماره پیاپی 3، 121- 139.
-      اعلایی، محمد، زراعتی، وحید و علیزاده گرجی، مصطفی (1403)، تحلیل تأثیر رسانه‌های اجتماعی بر جنگ شناختی ایران (مطالعه موردی عملیات وعده صادق ۲)، دومین همایش ملی فرماندهی و مدیریت در جنگ‌های آینده با رویکرد شناختی، تهران.
-      پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات (1400)، پژوهش ملی الگوی مصرف فرهنگی جوانان ایرانی. تهران: انتشارات پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
-      جعفری، حمید، جعفری نژاد، مسعود و اسماعیلی، بشیر(1402)، جنگ شناختی از دیدگاه مقام معظم رهبری (مفاهیم، تعاریف و مصادیق)، نشریه امنیت پژوهی، دوره 22، شماره 82، 53-80.
-      جلیلوند، محمدرضا و نبی لو، مهدی (1403)، مختصات نقشه راه کاربست جنگ‏شناختی در رسانه‌های نوین، بررسی‌های مدیریت رسانه دانشگاه تهران، دوره 3، شماره 1، 3-28.
-      خامنه‌ای، سید علی (1368-1404). بیانات از سال‌های 1368 الی 1404.
-      خسرو پناه، عبدالحسین (1400)، مصاحبه صورت‌گرفته پیرامون ساحت‌های انسانی، ذیل مباحث ارائه شده کتاب فراتر از امر بشری، تهران: انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
-      دهخدا، علی‌اکبر، (1374)، لغت‌نامه دهخدا، تهران: موسسه چاپ و نشر دانشگاه تهران، جلد 2.
-      رحیمی، بهمن و ایزدی، فؤاد (1400)، «طرح راهبردی مقابله با نفوذ سیاسی آمریکا در جمهوری اسلامی ایران با تأکید بر آرا و اندیشه امام خامنه‌ای، فصلنامه علمی امنیت ملی، دوره یازدهم شماره 41، 7-38.
-      صادق زاده، محمدعلی (1402)، نقش مقام معظم رهبری در تبیین دیپلماسی مقاومت با تأکید بر دکترین دفاعی، فصلنامه مطالعات دفاع مقدس، دورۀ 9، شمارۀ 1، شماره پیاپی (33)، 177 ـ 153.
-      عمادی، سمیه (1401)، تأثیر مثبت‌نگری بر مقابله با جنگ شناختی در بیانات آیت‌الله خامنه‌ای، فصلنامه نظریه‌پردازی دانشگاه عالی دفاع ملی، دوره 1، شماره 2، آذر 1401، 19-46.
-      قنبری، محمد، نصرآبادی، علی و جبارنیا، حبیب اله (1403)، رویکردها و رهیافت‌های نوین مدیریتی و راهبردی در جنگ شناختی، دومین همایش ملی فرماندهی و مدیریت در جنگ‌های آینده با رویکرد شناختی، تهران.
-      کشاورز، محمود (1398)، راهبرد دشمن در جنگ شناختی علیه انقلاب اسلامی، قم: دانشگاه معارف اسلامی.
-      کشاورز، محمود (1400)، جنگ شناختی 1، قم: انتشارات سیاهه.
-      محمدی نجم، حسین (1389)، جنگ شناختی، بعد پنجم جنگ، تهران: دانشگاه جامع امام حسین(ع).
-      مرکز اسناد انقلاب اسلامی. (1399). تحلیل محتوای رسانه‌های معاند: بررسی تحریفات تاریخی. تهران: انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
-      مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی (1398)، تبیین وضعیت جمهوری اسلامی ایران در گزارش شاخص توسعه انسانی 2018.
-      مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی. (1401). گزارش بررسی تولید محتوای فرهنگی معارض در پلتفرم‌های بین‌المللی.
-      میرشکاری، جواد (1386)، فرهنگ واژه‌های مصوب فرهنگستان، تهران: انتشارات فرهنگستان زبان و ادب فارسی.
-      نوذری، حسینعلی (1380)، فلسفه تاریخ، روش‌شناسی و تاریخ‌نگاری، تهران: طرح نو.
-         یوسف‌وند، یعقوب، تشکری پور، احمد، ملکی کرم آبادی، محمدمهدی و مقدم، علیرضا (1403)، بایسته‌های اثربخشیِ جهاد تبیین در جنگ نرم و شناختی در اندیشه دفاعی مقام معظم رهبری با تأکید ارائه الگو، فصلنامه علمی مطالعات بین‌رشته‌ای دانش راهبردی، دوره 14، شماره 55 - شماره پیاپی 2، 272-241.
 
- Braun, V. & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77-101.
- Claverie Bernard, Cluzel  François Du, (2022) “Cognitive Warfare”: The Advent of the Concept of“Cognitics” in the Field of Warfare.
- Corbin, J. M. & Strauss, A. L. (2015). Basics of Qualitative Research: Techniques and Procedures for Developing Grounded Theory (4th ed.). Sage Publications.
- Foucault, Michel. (1977) Discipline and Punish: The Birth of the Prison.
-    Kauppi, Niilo. (2021) Knowledge Warfare: Social Scientists as Operators of Global Governance.
- Kofman, M. (2021). Cognitive warfare strategies. Georgetown Press.