مطالعات راهبردی انقلاب اسلامی

مطالعات راهبردی انقلاب اسلامی

نسبت میان سرمایه اجتماعی، انقلاب و تمدن نوین اسلامی در اندیشه سیاسی آیت‌الله خامنه‌ای

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری رشته مدرسی معارف اسلامی، گرایش انقلاب اسلامی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.
2 استادیار پژوهشی گروه مطالعات تاریخی انقلاب اسلامی (وابسته به مرکز اسناد انقلاب اسلامی)، تهران، ایران.
چکیده
پیروزی انقلاب اسلامی و همچنین خنثی شدن فعالیت­های ضدانقلاب و بیگانگان در سال­های نخستین استقرار جمهوری اسلامی (حوادثی نظیر فعالیت­های گروه­های تجزیه­طلب، کودتای نظامی و جنگ تحمیلی) محصول به میدان آمدن سرمایه­ی اجتماعی شکل­گرفته در دهه­ی پنجاه و شصت هجری شمسی بود. اهمیت رجوع به سرمایه­های اجتماعیِ شکل­گرفته از ظرفیت‌های ایرانی اسلامی در حل بحران­های تاریخ معاصر، به‌ویژه پس از پیروزی انقلاب اسلامی، به­تدریج جای خود را در چیستی حکمرانی و تمدن نوین اسلامی نزد آیت­الله خامنه­ای پیدا نمود و بدین ترتیب، اندیشه­ی انقلاب اسلامی با حکمرانی و تمدن اسلامی تکمیل و به­روز شد. این مقاله با محوریت این پرسش که جایگاه سرمایه اجتماعی در تحقق حکمرانی و تمدن نوین اسلامی چیست؟ در پی اثبات این فرضیه است که حصول به حکمرانی اسلامی و تمدن نوین اسلامی بدون پشتوانه­ی سرمایه­ی اجتماعی در اندیشه سیاسی آیت‌الله خامنه‌ای امکان­پذیر نمی­باشد؛ بنابراین، شرط تحقق حکمرانی اسلامی و به‌تبع آن، شکل­گیری تمدن نوین اسلامی، استفاده از ظرفیت‌های سرمایه­های اجتماعی به طور تمام و کمال است. یافته‌های تحقیق که بر اساس به­کارگیری روش تحلیل مضمون به دست آمد، نشان می­دهد که تحقق حکمرانی و تمدن اسلامی نزد آیت­الله خامنه­ای نیازمند دو اصل اساسی (به­مثابه­ی مضامین فراگیر اصلی) که در ارتباط با سرمایه­ اجتماعی معنا می­یابند، است. نخست، مردم­محوری؛ که نشان می­دهد شکل­گیری تمدن اسلامی بدون خواست و یاری مردم غیرممکن است و دوم این­که اسلام و ارزش‌های انقلابی، مهم­ترین سرمایه اجتماعی ایرانیان برای حصول به تمدن نوین اسلامی است و ازاین­جهت باید به­عنوان نقشه­ی راه در نظر گرفته شوند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

-      ابن خلدون (1363). مقدمه ابن خلدون، ترجمه محمد پروین گنابادی، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی.
-      اکبری، مرتضی و رضایی، فریدون (1393). واکاوی شاخصه‌های تمدن نوین اسلامی در اندیشه مقام معظم رهبری، مطالعات الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی، دوره 3، شماره 5، 85-100.
-      الوانی، مهدی و شیروانی، علیرضا (1385)، سرمایه اجتماعی (مفاهیم، نظریه‌ها و کاربردها)، اصفهان: مانی.
-      جعفری، علامه محمدتقی (1373). فرهنگ پیرو، فرهنگ پیشرو، جلد 6. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
-      حسینی تاش، سیدعلی و واثق، قادرعلی (1393). حکمرانی خوب و ارائه حکمرانی شایسته بررسی و شاخص‌های این دو از دیدگاه امیرالمؤمنین علی(ع)، اسلام و پژوهش‌های مدیریتی، سال سوم، شماره 2 (پیاپی 8)، 7-28.
-      خامنه‌ای، سید علی (1368-1404). بیانات از سال‌های 1368 الی 1404.
-      خلدون، عبدالرحمن (1377). مقدمه ابن خلدون، جلد 1، ترجمه محمد پروین گنابادی، تهران، علمی و فرهنگی.
-      خمینی، روح‌الله (1368). صحیفه امام، جلد 21، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
-      طباطبایی، محمدحسین (1374). تفسیر المیزان، ترجمه سید محمدباقر موسوی همدانی، جلد 4. قم، دفتر انتشارات اسلامی.
-      عباس­زاده، محمد و علیزاده اقدم، محمدباقر و اسلامی بناب، سیدرضا (1391). بررسی رابطه بین سرمایه اجتماعی و آنومی اجتماعی، مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، فروردین 1391، دوره 1، شماره 1، 145-172.
-      فارابی، ابونصر (1370). فصول منتزعه، ترجمه حسن ملکشاهی، تهران، انتشارات سروش.
-      فوکویاما، فرانسیس (1379). پایان نظم: سرمایه اجتماعی و حفظ آن، ترجمه غلامعباس توسلی، تهران: انتشارات جامعه ایرانیان.
-      فیلد، جان (1386). سرمایه اجتماعی، ترجمه غلامرضا غفاری و حسین رمضانی، تهران: انتشارات کویر.
-      کلمن، جیمز (1377). بنیادهای نظریه اجتماعی، ترجمه منوچهر صبوری، تهران، نشر نی.
-      مصباح یزدی، محمدتقی (1389). جامعه و تاریخ از نگاه قرآن، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
-      ناظمی اردکانی، محمد (1388). حکمرانی خوب با رویکرد اسلامی، نشریه علوم انسانی دانشگاه امام حسین، شماره 7، 64-88.
 
-   Attride-Stirling, J. (2001). “Thematic Networks: An Analytic Tool for Qualitative Research”, Qualitative Research, Vol. 1, No. 3.
-   Boyatzis, R. E. (1998). Transforming qualitative information: thematic analysis and code development, Sage Publications.
-   Braun, V. & Clarke, V. (2006). “Using thematic analysis in psychology”, Qualitative Research in Psychology, Vol. 3, No. 2.
-   Castleberry, A. & Nolen, A. (2018). Thematic analysis of qualitative research data: Is it as easy as it sounds? Currents in Pharmacy Teaching and Learning, 10(6), 807–815. https://doi.org/https://doi.org/10.1016/j.cptl.2018.03.019
-   King, N. & Horrocks, C. (2010). Interviews in qualitative research, London: Sage Publications.
-   Szreter, Simon (2002). ‘The state of social capital: Bringing back in power, politics, and history [Book Review]’, Theory and Society 31 (5):573-621.
-   Winter, Lan. (2000). Towards a Theorised Understanding of Family Life and Social Capital, Working Paper No.21, April 2000 Australian Institute of Family Studies.