مطالعات راهبردی انقلاب اسلامی

مطالعات راهبردی انقلاب اسلامی

بازخوانی جنسیت‌محور الگوی سوم زن در اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه مبانی نظری جنسیت پژوهشکده زن و خانواده، تهران، ایران
چکیده
هدف این مقاله، تحلیل و تبیین الگوی سوم زن انقلاب اسلامی به‌عنوان مدلی متمایز و برآمده از منظومه فکری آیت‌الله خامنه‌ای است که جایگاه جنسیت زنانه را در هویت فردی، نقش خانوادگی و جایگاه اجتماعی زنان بررسی می‌کند. این پژوهش به روش تحلیل مضمون جهت­دار و با اتکا به بررسی نظام‌مند بیانات آیت‌الله خامنه‌ای انجام شده است. داده‌ها از متون و سخنان رسمی ایشان استخراج شده و در سه حوزه هویت فردی، خانواده و اجتماع مورد واکاوی قرار گرفته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که جنسیت زنانه در الگوی سوم، صرفاً به بدن مادی محدود نمی‌شود، بلکه نفس انسان نیز از حیث جنسیتی جهت‌مند است؛ موضوعی که با مبانی حکمت متعالیه و کلام اسلامی نیز همخوانی دارد. در منظومه فکری آیت‌الله خامنه‌ای، جنسیت زنانه به‌عنوان ظرفیتی الهی و بنیادین تلقی می‌شود که هم در هویت فردی، هم در نقش‌های خانوادگی و هم در بستر اجتماعی زن، کاملاً مشهود و مؤثر است. بر اساس منظومه فکری آیت‌الله خامنه‌ای، زن در الگوی سوم نه خالی از خصوصیات جنسیتی است و نه این خصوصیات به‌عنوان مانعی برای رشد و کرامت او تلقی می‌شوند، بلکه جنسیت زنانه، هویت زن را در سه ساحت فردی، خانوادگی و اجتماعی شکل داده و به‌عنوان بستر اصلی ظهور مسئولیت­‌ها و ظرفیت‌های ویژه زنانه شناخته می‌شود.
کلیدواژه‌ها

-  ابن‌سینا، حسین ابن‌عبدالله (1363). مبدأ و معاد، به اهتمام عبدالله نوری، تهران، موسسه مطالعات اسلامی دانشگاه مک گیل و دانشگاه تهران.
-  اخوان‌الصفا (1412 ق). رسائل اخوان‌الصفا و خلان الوفا، بیروت، دارالاسلامیه.
-  اسلاملو، نعیمه (1390). زن، ستم تاریخی، ستم برابری، البرز، موسسه خیبر.
-  بیسلی، کریس (1385). چیستی فمینیسم، ترجمه محمدرضا زمردی، تهران، انتشارات روشنگران.
-  تاجیک، زینب (1401). حقیقت نفس در مدرسه کلامی اصفهان و بازتاب آن در جنسیت‌مندی نفس، مجله پژوهش‌های عقلی نوین، 19(2)، 223-246.
-  خامنه‌ای، سید علی (1368- 1404). بیانات از سال‌های 1368 الی 1404.
-  خامنه‌ای، سید علی (1390). زن و بازیابی هویت او. تهران، انتشارات انقلاب اسلامی.
-  خامنه‌ای، سید علی (1391). زن و خانواده. تهران، انتشارات انقلاب اسلامی.
-  خامنه‌ای، سید علی (1391). نقش و رسالت‌های زن عرصه‌های حضور اجتماعی. تهران، انتشارات انقلاب اسلامی.
-  خسروی، زهره (1382). مبانی روانشناسی جنسیت، تهران، انتشارات دانشگاه الزهرا (س).
-  دلفی، کریستین (1385). بازاندیشی در مفاهیم جنس و جنسیت، ترجمه مریم خراسانی، فمینیسم و دیدگاه‌ها. تهران، انتشارات روشنگران و مطالعات زنان.
-  دوبوآر، سیمون (1400). جنس دوم، مترجم قاسم صنعوی، تهران، نشر توس.
-   سفیری، خدیجه و ایمانیان، سارا (1388). جامعه‌شناسی جنسیت. تهران، انتشارات جامعه شناسان.
-  سلامت، سجاد (1390). وضعیت زنان در کشورهای مختلف جهان. مجله سیاست روز.
-  فریدمن، جین (1383). فمینیسم، مترجم فیروزه مهاجر. تهران، آشیان.
-  کاشانی، محمد بن شاه مرتضی (1316). تفسیر الصافی، تهران، چاپ سنگی.
-  کاشانی، محمد بن شاه مرتضی (1362). اصول المعارف، جلال‌الدین آشتیانی، قم، بینا.
-  کاشانی، محمد بن شاه مرتضی (1427). الحقایق فی محاسن القرآن، الحاج محسن عقیق، موسسه دارالکتاب الاسلامی.
-  معین، محمد (1353). فرهنگ فارسی معین، تهران، انتشارات سپهر.
-  ملاصدرا، صدرالدین (1354). المبدا و المعاد، به تصحیح سید جمال‌الدین.
-  ملاصدرا، صدرالدین (1366). تفسیر القرآن الکریم، قم، بیدار.
-  ملاصدرا، صدرالدین (1386). الحکمت المتعالیه فی الاسفار العقلیه الاربعه، مصحح حسن‌زاده آملی، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
-  ملاصدرا، صدرالدین (1391). عرشیه، تهران، انتشارات مولی.
-  میرداماد الحسینی، محمدباقر (1367). القبسات، به کوشش مهدی محقق، تهران، دانشگاه تهران.
-  میرداماد الحسینی، محمدباقر (1380). الجذوات و المواقیت، به کوشش علی اوجی، تهران، میراث مکتوب.
-  نورافروز، کیاندخت (1384). ناچیزشمردن زن در درازای روزگار، تهران، نشر اختران زبان.
-   یزدان پناه، یدالله (1391). جنسیت و نفس، در جنسیت و نفس هادی صادقی. قم، هاجر.