دانشیار جغرافیای سیاسی پژوهشگاه علوم انتظامی و مطالعات اجتماعی، تهران، ایران.
10.22034/irsj.2026.243513
چکیده
این مقاله روند نفوذ سیاسی غرب در ایران از 1799 م تا استقرار سلطه پهلوی اول را بررسی میکند. پژوهش با تأکید بر اندیشه حضرت آیتالله خامنهای سامان و گذار تدریجی نفوذ به سلطه را تبیین مینماید. روشِ تحقیق تاریخی-تحلیلی و مبتنی بر منابع و تحولات سیاسی دوره قاجار و پهلوی اول است. دادهها با تمرکز بر رویدادهای کلیدی و بسترهای اجتماعی-سیاسی تحلیل شدهاند تا رابطه میان سیاستهای قدرتهای غربی و ضعفهای داخلی روشن شود. یافتهها نشان میدهد روابط دیپلماتیک و پیوندهای درباری اواخر قرن هجدهم، زمینه نفوذ سیاسی غرب را فراهم کرد. در دوره قاجار، قراردادها و امتیازات گسترده این روند را تعمیق بخشید و استقلال سیاسی ایران را تضعیف نمود. نقطه عطف در انقلاب مشروطه بود؛ جایی که با وجود مشارکت سیاسی، بستر رُسوخ اندیشهها و نهادهای غربی شکل گرفت و قدرتهای خارجی با بهرهگیری از شکافهای داخلی نفوذ خود را تثبیت کردند. درنهایت، کودتا و تأسیس سلطنت پهلوی اول با حمایت مستقیم غرب، نفوذ را به سلطه ساختاری بدل ساخت و الگویی از وابستگی سیاسی-فرهنگی را نهادینه نمود. نتیجه آنکه بیتوجهی به ضعفهای داخلی میتواند بار دیگر مسیر نفوذ و سلطه را هموار کند و مقابله آگاهانه با آن ضرورتی حیاتی برای امروز ایران است.
رجبی,محمد . (1404). تحلیل تاریخی نفوذ سیاسی غرب در ایران (1799 م - 1925 م) با تأکید بر اندیشه حضرت آیتالله خامنهای. مطالعات راهبردی انقلاب اسلامی, 3(شماره ویژه), 155-185. doi: 10.22034/irsj.2026.243513
MLA
رجبی,محمد . "تحلیل تاریخی نفوذ سیاسی غرب در ایران (1799 م - 1925 م) با تأکید بر اندیشه حضرت آیتالله خامنهای", مطالعات راهبردی انقلاب اسلامی, 3, شماره ویژه, 1404, 155-185. doi: 10.22034/irsj.2026.243513
HARVARD
رجبی محمد. (1404). 'تحلیل تاریخی نفوذ سیاسی غرب در ایران (1799 م - 1925 م) با تأکید بر اندیشه حضرت آیتالله خامنهای', مطالعات راهبردی انقلاب اسلامی, 3(شماره ویژه), pp. 155-185. doi: 10.22034/irsj.2026.243513
CHICAGO
محمد رجبی, "تحلیل تاریخی نفوذ سیاسی غرب در ایران (1799 م - 1925 م) با تأکید بر اندیشه حضرت آیتالله خامنهای," مطالعات راهبردی انقلاب اسلامی, 3 شماره ویژه (1404): 155-185, doi: 10.22034/irsj.2026.243513
VANCOUVER
رجبی محمد. تحلیل تاریخی نفوذ سیاسی غرب در ایران (1799 م - 1925 م) با تأکید بر اندیشه حضرت آیتالله خامنهای. مطالعات راهبردی انقلاب اسلامی, 1404; 3(شماره ویژه): 155-185. doi: 10.22034/irsj.2026.243513
