مطالعات راهبردی انقلاب اسلامی

مطالعات راهبردی انقلاب اسلامی

مرزهای آزادی بیان در اندیشه قرآنی آیت‌الله خامنه‌ای

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
سید محمد علوی زاده 1
اکرم السادات سیدی 2
1 دانشجوی دکتری رشته قرآن و علوم (گرایش روانشناسی)، جامعه المصطفی، قم، ایران.
2 دانش آموخته سطح 4 جامعه الزهرا، رشته تفسیر تطبیقی، قم، ایران.
10.22034/irsj.2026.524623.1137
چکیده
آزادی بیان یکی از حقوق بنیادین بشر است که در جهان معاصر به مسئله‌ای پرچالش، به‌ویژه در تقابل میان نگاه لیبرالی غرب و نگرش دینی ـ الهی، تبدیل شده است. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و با رویکرد تطبیقی، اندیشه‌ی قرآنی آیت‌الله خامنه‌ای درباره‌ی مرزهای آزادی بیان را واکاوی می‌کند تا نشان دهد ایشان چه پاسخی به چالش‌های فرهنگی و سیاسی امروز جهان اسلام ارائه کرده‌اند. مسأله اصلی تحقیق این است که آزادی بیان در اندیشه قرآنی آیت‌الله خامنه‌ای چگونه می‌تواند الگویی متوازن برای حفظ حقوق فردی و در عین حال صیانت از مصالح جمعی فراهم سازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که نظریه ایشان بر سه رکن اساسی استوار است: مسئولیت‌پذیری اخلاقی، التزام به ارزش‌های الهی و حفظ منافع عمومی. برخلاف مکاتب لیبرالی غرب که آزادی را عمدتاً در معنای «منفی» و رفع موانع بیرونی تعریف می‌کنند، این دیدگاه بر «آزادی مثبت» تأکید دارد؛ یعنی آزادی در جهت حرکت به سوی کمال انسانی و بیان حق در چارچوب تعالیم الهی. مرزهای ممنوعه در این چارچوب شامل توهین به مقدسات، فتنه‌گری، اشاعه فحشا، تفرقه‌افکنی و دروغ‌پراکنی است که انسجام اجتماعی و سلامت اخلاقی جامعه را تهدید می‌کند. در مقابل، حوزه مجاز و حتی واجب آزادی بیان، مواردی چون نقد ظلم، افشاگری فساد و دفاع از عدالت را در برمی‌گیرد. نوآوری این پژوهش در تبیین نظام‌مند «نظریه قرآنی آزادی بیان» از منظر آیت‌الله خامنه‌ای است که با تأکید بر ایمان، مسئولیت و عدالت، الگویی جامع و متوازن ارائه می‌دهد. این الگو در عین پاسداشت حقوق فردی، از سلامت اخلاقی و انسجام اجتماعی نیز حفاظت کرده و می‌تواند به‌عنوان راهبردی اعتدالی در برابر بحران‌های فکری و فرهنگی معاصر جهان اسلام و جهان غرب مطرح گردد.
کلیدواژه‌ها
آزادی بیان
آزادی
قرآن
آیت‌الله خامنه‌ای
حقوق بشر
مرزهای آزادی
موضوعات