مطالعات راهبردی انقلاب اسلامی

مطالعات راهبردی انقلاب اسلامی

طراحی مدل مفهومی سیاست‌گذاری علم، فناوری و نوآوری در چارچوب بیانیه گام دوم انقلاب و افق تمدن نوین اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
ابوالفضل غفاری 1
محمد هادی غفاری 2
1 استادیار اقتصاد نظری، دانشکده علوم اقتصادی و اداری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران
2 کارشناسی ارشد سیاست‌گذاری علم و فناوری، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه صنعتی شریف، تهران، ایران.
10.22034/irsj.2026.575874.1215
چکیده
تحولات شتابان علم و فناوری در دهه‌های اخیر، ضرورت بازاندیشی در پیشرفت علمی، هویت فرهنگی و عدالت اجتماعی را برجسته ساخته است. با وجود تأکید بر افق «تمدن نوین اسلامی» در اسناد راهبردی ایران، ادبیات موجود در برقراری پیوند منسجم میان لایه‌های ارزشی، نظام حکمرانی علم و پیامدهای تمدنی با شکاف جدی مواجه است. هدف این پژوهش، طراحی یک مدل مفهومی برای سیاست‌گذاری علم، فناوری و نوآوری در چارچوب بیانیه گام دوم انقلاب و در افق تحقق تمدن نوین اسلامی است. این پژوهش با رویکرد نظری-تحلیلی و با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی هدایت‌شده انجام شده است. داده‌ها از متن بیانیه گام دوم انقلاب و اسناد بالادستی حوزه علم و فناوری استخراج و با چارچوب‌های نظری بین‌المللی در حوزه سیاست STI تلفیق شده‌اند تا یک مدل چندلایه و پویا طراحی گردد. یافته‌های پژوهش منجر به شناسایی و صورت‌بندی یک مدل مفهومی در شش لایه اصلی شد که شامل ۱) لایه ارزشی؛ ۲) لایه اسنادی-راهبردی؛ ۳) لایه اهداف کلان؛ ۴) لایه حکمرانی؛ ۵) لایه فرایندها و ابزارها؛ و ۶) لایه تمدنی-پیامدی می‌باشد همچنین، مدل پیشنهادی بر سه سطح از حلقه‌های بازخورد تأکید دارد که امکان یادگیری سیاستی و اصلاح مستمر نظام حکمرانی را فراهم می‌سازد. نوآوری اصلی این مقاله در تلفیق مفاهیم پیشرفته جهانی STI با گفتمان بومی انقلاب اسلامی است. این مدل نشان می‌دهد که چگونه علم و فناوری می‌تواند از یک نظام تکنیکی و کمیت‌محور به پیشران یک پروژه تمدنی عدالت‌محور ارتقا یابد. نتایج پژوهش می‌تواند مبنایی برای بازطراحی نقشه جامع علمی کشور و ارتقای کارآمدی سیاست‌های علم و فناوری در راستای عدالت علمی، استقلال فناورانه و تحقق مرجعیت علمی قرار گیرد.
کلیدواژه‌ها
سیاست‌گذاری علم، فناوری و نوآوری
بیانیه گام دوم انقلاب
تمدن نوین اسلامی
حکمرانی مأموریت‌محور
مرجعیت علمی.
موضوعات