مطالعات راهبردی انقلاب اسلامی

مطالعات راهبردی انقلاب اسلامی

گذار به نظم جدید جهانی؛ نشانه‌ها و فرآیندهای کنش راهبردی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استاد گروه علوم سیاسی دانشگاه تهران، تهران، ایران
چکیده
     درباره‌ی نشانه‌ها و شکل‌بندی ساختاری نظام جهانی در حال گذار، رویکردهای مختلفی ارائه شده است. هرگاه ادبیات راهبردی بازیگران تغییر پیدا کند، نشان می‌دهد که تحولات سیاسی وجود دارد که زمینه‌ی شکل‌گیری تغییرات ساختاری و کارکردی را به‌وجود می‌آورد. چنین نشانه‌هایی را می‌توان به‌عنوان شاخص‌های تحول و دگرگونی کنش بازیگران در حال گذار دانست. ویژگی‌های اصلی‌ دوران گذار را می‌توان در افول نسبی بازیگران مؤثر در سیاست جهانی، گسترش منازعه میان کشورهای منطقه‌ای و همکاری‌های تاکتیکی بازیگران برای نیل به اهداف و منافع ملی دانست. واقعیت‌های موجود سیاست جهانی و منطقه‌ای، تمامی نشانه‌های یادشده را منعکس می‌سازد. تغییر در مزیت نسبی آمریکا در حوزه‌ی اقتصاد جهانی، افول نشانه‌هایی از ایدئولوژی نسبی، قدرت نسبی و امنیت نسبی آمریکا را می‌توان در زمره‌ی شاخص‌های افول نسبی بازیگران مؤثر نظام جهانی در فضای تغییر و دگرگونی ساختاری دانست. بسیاری از نشانه‌های یادشده را می‌توان در ساختار سیاسی، اقتصادی و راهبردی نظام جهانی مشاهده کرد. به همین دلیل است که گذار در نظم جهانی واقعیتی است که به‌گونه‌ای تدریجی شکل می‌گیرد و تحت تأثیر نیروهای مرکز و حاشیه قرار خواهد گرفت. هرگاه تغییراتی در سیاست بین‌الملل ایجاد ‌شود، طبیعی است که توانمندی بازیگران نیز دگرگون خواهد شد. بنابراین محیط منطقه‌ای و بین‌المللی را می‌توان تابعی از سازوکارهایی دانست که تحت تأثیر قابلیت ابزاری و ساختاری قرار می‌گیرند. هرگونه تغییر و دگرگونی در قابلیت ابزاری کشورها تأثیر خود را در فرآیندهای ساختاری به‌جا می‌گذارد. بنابراین لازم است تا در مرحله‌ی اول این موضوع مورد توجه قرار گیرد که قابلیت‌های بازیگران چه تغییراتی پیدا کرده است؟ در مرحله‌ی دوم تأثیر قابلیت‌ها بر ساختارها مورد بررسی قرار می‌گیرد و در مرحله‌ی سوم، توانمندی بازیگران را می‌توان در محیط راهبردی تحلیل نمود.
کلیدواژه‌ها

امام خامنه‌ای، 1/9/1381، در خطبه‌های نمازجمعه تهران
امام خامنه‌ای در دیدار با اعضای مجلس خبرگان به‌مناسبت شانزدهمین اجلاسیه از چهاردهمین دوره مجلس خبرگان در مهرماه 1393
اسپوزیتو، جان (1382). انقلاب ایران و بازتاب جهانی آن، ترجمه محسن مدیر شانه چی، تهران: انتشارات مطالعات ایران و اسلام.
اسدی، بیژن (1382). «مشکل سیاست خارجی ایران، عدم ارتباط و هماهنگی بین پژوهش‌ها و عملکردها»، فصلنامه رهیافت‌های سیاسی و بین‌المللی، شماره 5، پاییز و زمستان.
اسکیلز، رابرت، (1384). جنگ آینده، ترجمه عبدالمجید حیدری، تهران: دافوس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.
افتخاری، اصغر (1383). «در باب جنگ: معنا و مقام جنگ در گفتمان های امنیتی معاصر»، فصلنامه راهبرد دفاعی، سال دوم، شماره پنجم، پاییز.
امرسون، نیو و دیگران، (1381). موازنه‌ی قدرت: ثبات در نظام های بین المللی، ترجمه ناشر، تهران، پژوهشکده مطالعات راهبردی.
آرنت، اریک (1379). ظرفیت نظامی و خطر بروز جنگ، ترجمه سیدشمس الدین میرابوطالبی، محمد خوشقدم نیا و پرویز قاسمی، تهران: دانشکده فرماندهی و ستاد سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.
آیکنبری، جان (1382). تنها ابرقدرت: هژمونی آمریکا در قرن 21، ترجمه عظیم فضلی پور، تهران: موسسه ابرار معاصر.
بالدوین، دیوید (1380). بررسی امنیت و پایان جنگ سرد، ترجمه علیرضا طیب، تهران: نشر نی.
برژینسکی، زبیگنیو (1386). انتخاب: سلطه یا رهبری، ترجمه امیرحسین نوروزی، تهران: نشر نی.
برولی، مارک (1393). «جهان پس از آمریکا؛ خطرات، امکانات و تدارکات»، ویراستاری شده در کلارک و هوک، جهان پیش‌ رو؛ مناظره درباره‌ی جهان پس از آمریکا، ترجمه علیرضا طیب، تهران: نشر نی.
بوزان، باری و الی ویوور (1388). قدرت ها و مناطق، ترجمه رحمان قهرمان پور، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
بیلیس، جان (1384). جهانی شدن سیاست: روابط بین‌الملل در عصر نوین، ترجمه ابوالقاسم راه‌چمنی، تهران: انتشارات موسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر تهران.
پوراحمدی، حسین (1388). «تأثیر اهداف راهبردی آمریکا در خاورمیانه بر منافع جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه بین المللی روابط خارجی، سال اول، شماره 2،تابستان.
حسین زاده، اسماعیل، (1389). اقتصاد سیاسی نظامی گری آمریکا، ترجمه پرویز امیدوار، تهران: نشر نی.
داووداوغلو، احمد، (1391). عمق راهبردی؛ موقعیت ترکیه در صحنه‌ی بین‌المللی، ترجمه محمدحسین روحی‌نژاد ممقانی، تهران: مؤسسه انتشارات امیرکبیر.
زکریا، فرید (1388). جهان پساآمریکایی، ترجمه احمد عزیزی، تهران: نشر هرمس.
فریدمن، لارنس (1386). بازدارندگی، ترجمه عسگر قهرمان پور و روح‌الله طالبی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
فونتن، آندره. (1371). نظم نوین جهانی: یکی بدون دیگری. ترجمه‌ی عبدالرضا هوشنگ مهدوی. تهران: نشر فاخته.
کلر، مایکل (1385). «تولد دوباره ژئوپلیتیک»، ترجمه فرهاد عطایی و محمدرضا اقارب پرست، مندرج در آمریکا و جهان قرن 21، تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق (ع).
کلارک، شان و سابریناهوک (1393). جهان پیش رو؛ مناظره درباره جهان پس از آمریکا، تهران: نشر نی.
کوگلر، یاچک، رونالد تامن و جان توماس (1393). «جابه‌جایی جهانی»، مندرج در کلارک و هوک، جهان پیش‌رو؛ مناظره درباره جهان پس از آمریکا، ترجمه علیرضا طیب، تهران: نشر نی.
گیتس، رابرت (1387). «راهبرد متوازن»، ترجمه و ارزیابی تحلیلی علی شمخانی، فصلنامه راهبرد دفاعی، سال ششم، شماره 23.
متیوز، لیودجی (1385). چالش های متقارن و نامتفارن آمریکا، مترجمان علیرضا فرشچی و دیگران، تهران: دانشگاه امام حسین (ع).
مرشایمر، جان (1388). تراژدی سیاست‌ خارجی قدرت‌های بزرگ، ترجمه غلامعلی چگینی‌زاده، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی.
والت، استفان (1382). «عدم توازن جهانی: خویشتن داری و سیاست خارجی آمریکا»، ترجمه عظیم فضلی پور، مندرج در تنها ابرقدرت، تهران: ابرار معاصر.
هانسن، برت (1390). راهبردهای امنیتی و نظم جهانی آمریکایی، ترجمه‌ی امیر نیاکوئی و احمد جانسیز، رشت: اداره‌ی چاپ و انتشارات دانشگاه گیلان.
Biden, Joseph (2010), “The Path to Nuclear security: Implementing the President's Prague Agenda”, Washington: National Defense University.
Burgess, Ronald (2010) Iran's Military Power, U.S. Defense Intelligence Agency Press, April 14.
Clark, Sean and Sabrina Hoque (2012), “Debating A Post American World: What Lies Ahead”, Berkeley: University of California Press.
Cordesman, Anthony (2015), “American, Saudi Arabia and the Strategic Importance of Yemen”, Washington DC: Center for Strategic and International Studies.
Cordesman, Anthony, (2013), “Iran’s Military Power”, Washinton: Center for Strategic and International Studies.
Ferguson Niall (2003),” Think Again: Power”, Foreign Policy, January- February.
Gale, Wiliam and Peter Orszag (2009), “Amercans Public Debt”, The Oconomist October 24.
Gause, Gregorg (2003-4), “Balancing what? Threat Perception and Alliance Choice in the Gulf”, Security Studies, Vol. 13, No. 2, Winter.
Gause, Gregory (2007), “Threats and Threat Perceptions in the Persian Gulf Region”, Middle East Policy, Vol. 14, No. 2, Summer.
Gilpin, Robert (1981), “War and Change in World Politics”, New York: Cambridge University Press.
Hansen, B. (2000), “Unipolarity and the Middle East, Richmond: Curzon”.
Kagan, Robert (1997), “What China Knows that we don’t”, The Weekly Standard, January 20.
Korb, Lawrence (2005), “The Gulf and us National Security Strategy”, Emirates Center for Strategic Studies and Research.
Kothin, Joel (2011), “The Next Hundred Million: American in 2050”, London: Penguin.
Little, Richard (1989), “Deconstructing the Balance of Power: Two Traditions of Thought”, Review of Internationals Studies, No. 2, Vol. 15.
May, Ernest and Zhou Hang (2009), “A Power Transition and its Effects”, New York: public Affairs.
Nye, Joseph (2000), “Understanding International Conflicts”, New York: Routledge.
Pape, Robert.A. (2005), “Soft Balancing against the United States”, International Security, Vol. 30, No. 1. Summer.
Pollack, Kenneth (2006), “Grand Strategy: Why American should Promote a New Liberal Order in the Middle East”, Blueprint Magazine, July 22.
Pollack, Kenneth (2015), “The Dangers of the Arab Intervention in Yemen”, Washington DC: Brookings Institution.
Tamm`en, Ronald (2013), “Power Transitions: Strategies for the 21 th Century”, London and New York: Chatham House Publishers.
Terry, Jancie (2005), “U.S. Foreign Policy in the Middle East: The Role of Lobbies and Special Interest Groups”, London: Pluta Press.
Weitz, Richard (2010), "The limits of Partnership: China, NATO and the Afghan War", China Security, Fall.
Wooldridge, Adrian (2010), “A Special Report on Innovation in Emerging Markets: The World Turned Upside Down”, The Economist, April 17.
Zakaria, Fareed (2009), “The post American world”, New York: Norton.