مطالعات راهبردی انقلاب اسلامی

مطالعات راهبردی انقلاب اسلامی

تأمّلاتی در تألیف سیاست خارجی حِکمی-تمدنی در اندیشه سیاسی حضرت آیت‌الله خامنه‌ای(مدظله العالی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه علوم سیاسی دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
چکیده
     اندیشه‌ی سیاسی آیت‌الله العظمی خامنه‌ای(مدظله العالی) ناظر بر اتخاذ دیدگاهی حداکثری و بیشینه در باب «انسان» و «سیاست» است. ایشان، انسان را برخوردار از دو سنخ کرامت «ذاتی» و «اکتسابی» می‌دانند. کرامت ذاتی، همان شأنی است که انسان به واسطه‌ی منشاء الهی‌اش از آن برخوردار است و کرامت اکتسابی نیز ناظر بر تمامی آن ظرفیت‌های وجودی‌ای است که در اثر اهتمام انسان  در جهان، متحقق می‌شوند. در نظر ایشان، اهتمام هر گونه سیاستی می‌بایست علاوه بر تضمّن رعایت کرامت ذاتی انسان، زمینه‌ها را نیز برای تحقق ظرفیت‌های وجودی او(یا همان کرامت اکتسابی) مهیا کند. دیالکتیک ظریفی که میان این دو نوع از کرامت برقرار می‌شود، راهبر «سیاست» در اندیشه‌ی سیاسی ایشان است. آیت‌الله خامنه‌ای سیاست را از منظر وجودشناسی اسلامی نگریسته و سیاست و اسلام در اندیشه‌ی ایشان، به هم تافته‌اند و از این رو، به نظر می‌رسد رویدادها و اعمال در این اندیشه به نوعی انطباق یافته با استلزامات نظری و عملی اسلام است، بنا بر این اندیشه‌ی سیاسی، می‌توان طرح نظریه‌ای ذیل عنوان سیاست خارجی حکمی-تمدنی را در حوزه‌ی سیاست خارجی در انداخت. سیاست خارجی حکمی-تمدنی ناظر بر آن سیاست خارجی‌ای است که مبانی نظری و عملی‌اش هم هنگام، الزامات حکمت اسلامی و «تمدن نوین اسلامی»(آنگونه که در اندیشه‌ی آیت‌الله خامنه‌ای(مدظله العالی) مطرح شده است) را مرعی می‌دارند. همچنان که اندیشه‌ی سیاسی آیت‌الله خامنه‌ای(مدظله العالی) وجودشناسانه است، نظریه‌ی سیاست خارجی حکمی-تمدنی نیز که برگرفته از اندیشه‌ی سیاسی ایشان است، فحوایی وجودشناسانه و همچنین فطرت‌گرایانه خواهد داشت.
کلیدواژه‌ها

قرآن کریم.
ارسطو (1364). سیاست، ترجمه ی حمید عنایت، تهران: شرکت سهامی کتابهای جیبی
ارسطو (1378). اخلاق نیکوماخوس، ترجمه ی محمدحسین لطفی، تهران: طرح نو
اسپریگنز، توماس (1365). فهم نظریه های سیاسی، ترجمه ی فرهنگ رجایی، تهران: آگاه
آندرسن، جیمز؛ کرایمر، کارلتون و کریستول، کارل (1352). آشنایی با علم سیاست، ترجمه ی بهرام ملکوتی، تهران: امیرکبیر.
آیتی، محمدابراهیم (1369). تاریخ پیامبر اسلام، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
البلاذری، احمدبن یحیی بن جابر (1367). فتوح البلدان، ترجمه و مقدمه محمد توکل، تهران: نقره.
جعفریان، رسول (1378). تاریخ تحول دولت و خلافت، قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه ی علمیه قم.
داوری اردکانی، رضا (1362). فارابی: مؤسس فلسفه اسلامی، تهران: انجمن اسلامی حکمت و فلسفه ایران.
دوورژه، موریس (1349). اصول علم سیاست، ترجمه ی ابوالفضل قاضی، تهران: شرکت سهامی کتابهای جیبی.
ژلاسکی، هارولد (1347). مقدمه ای بر سیاست، ترجمه ی منوچهر صفا، تهران: شرکت سهامی کتابهای جیبی.
صدرالدین شیرازی، محمدابراهیم (1362). مفاتیخ الغیب، تعلیقات: علی نوری، تصحیح: محمد خواجوی، چاپ اول، تهران: مؤسسه ی مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
طاهری، ابوالقاسم (1374). اصول علم سیاست، تهران: پیام نور.
فارابی، محمدبن محمد (1389). احصاء العلوم، ترجمه ی محسن خدیو جم، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
قوام، عبدالعی (1392). روابط بین الملل (نظریه ها و رویکردها)، تهران: سمت.
مک آیور، رابرت (1344). جامعه و حکومت، ترجمه ی ابراهیم علی کنی، تهران: نشر کتاب
مهاجرنیا، محسن (1393). فلسفه ی سیاسی آیت الله خامنه ای، تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
وبگاه رسمی آیت الله خامنه ای به آدرس:www.khamenei.ir
Burchill, Scott; Linklatr, Andrew; Devetak, Richard; Donnelly, Jack; Paterson, Matthew; Reus – Smit, Christian; True, Jacqui (2001, Theories of International Relations (Third edition), Palgrave Macmilan.
Huntington, Samuel P. (1993), Clash of Civilization, Foreign Affairs, Vol. 72, No. 3, pp 22-49.
Markwell, Donald (2006), John Meynard Keynes and International Relations (Economic Path to War and peace), Oxford University Press.
Wohlforth, William C. (2010), Realism, in: Reus–Smit, Christian; Snidal, Duncan (2010), The Oxford Handbook of International Relations, Oxford University press.