مطالعات راهبردی انقلاب اسلامی

مطالعات راهبردی انقلاب اسلامی

نسبت هویت ایرانی – اسلامی با گفتمان غرب گرایی با تاکید بر دیدگاه های آیت الله خامنه ای

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه معارف اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران،
چکیده
مسئله هویت( کیستی) یکی از مسائل بنیادین انسان در ابعاد مختلف فردی و اجتماعی می باشد و در طول تاریخ جوامع مختلف برای حفط و بروز رسانی هویت مطلوب خود با چالش های فراوانی مواجهه بوده اند. جامعه ایرانی نیز مانند سایر جوامع این روند را پشت سرگذاشته است و با چالش های فراوانی روبرو بوده است.
هویت در دوره معاصر در جامعه ایرانی به یک مسئله کلان و مستمر تبدیل می شود که یک دوگانگی ایجاد می کند. در یک سو هویت ایرانی اسلامی  و در سوی دیگر آن یک کل تاثیرگذاری و پویا به نام مدرنیته قرار دارد. این چالش هویتی در جامعه ایرانی تقابل ها و تضاد های مستمری تولید کرده که در آن نخبگان مختلفی در دو سوی طیف به تولید روایت مطلوب خود از هویت مورد نظرشان می پردازند.
مشخص ترین صف بندی هویتی در سطح نخبگانی بین دو طیف نواندیشان دینی به عنوان معتقدین به هویت ایرانی – اسلامی و طیف روشنفکری  به عنوان نمایندگان اصیل مدرنیته قرار دارد و هر یک روایت های مطلوب خود را ارائه می دهد. ایت الله خامنه ای یکی از افرادی است که با قرار گرفتن در طیف نواندیش دینی هم در عمل و هم در نظر در ابعاد مختلف به مواجهه با طیف روشنفکری به عنوان معتقدان به گفتمان غرب گرایی و غرب زدگی می پردازد.
نتایج این پژوهش نشان می دهد که ایت الله سید علی خامنه ای به عنوان یکی از نمایندگان اصیل طیف نواندیشی دینی در مواجهه با نمایندگان گفتمان مدرنیته یعنی روشنفکران در طیف های مختلف، هم در نظر و هم در عمل، به دنبال پویایی و استمرار کل هویتی ایرانی – اسلامی در همه ابعاد است، به گونه ای که با یک نگاه حداکثری  بیشترین تاکید خود را بر رسیدن به زیست تمدن نوین اسلامی در برابر تمدن غرب امروز می گذارد. اما طیف مقابل ایشان که همان روشنفکران غرب گرا می باشند، چندان تاکید و اصراری بر حفظ هویت ایرانی – اسلامی ندارد، اگر چه گاهی مدعی آن هستد، اما در عمل مسیر کم رنگ کردن ابعاد هویت ایرانی – اسلامی را می پیمایند و در نگاه کلان نیز، چاره ای جز پیمودن مسیر مدرنیته غربی نمی بیند و آن را نیز دنبال می کند.
کلیدواژه‌ها

آخوندزاده، فتحعلی (1357). الفبای جدید و مکتوبات. تبریز: مهر.
احمدی، حمید (1386). هویت و قومیت در ایران. تهران: جهاد دانشگاهی.
احمدی، حمید (1388)، بنیادهای هویت ملی ایرانی؛ چهارچوب نظری هویت ملی شهروند محور. تهران: پژوهشگاه مطالعات فرهنگی و اجتماعی.
 اسپوزیتو، جان (1386). انقلاب ایران و بازتاب جهانی آن. ترجمه محسن مدیر شانه‌چی، تهران: انتشارات باز.
الغنوشی، راشد (1372). حرکت امام خمینی و تجدید حیات اسلامی. ترجمه هادی خسرو شاهی، تهران: مؤسسه اطلاعات.
اشرف، احمد (1383). بحران هویت ملی و قومی در ایران، در: حمید احمدی، ایران، هویت، ملیت، قومیت (مجموعه مقالات) (1383).
افتخاری، اصغر (1383). اقلیت‌گرایی دینی. تهران: انتشارات تمدنی.
بلوندل سعد، جویا (1382)، عرب‌ستیزی در ادبیات معاصر ایران؛ ترجمه فرناز حائری، تهران: کارنگ.
خامنه‌ای، سید علی، بیانات: https://khamenei.ir
تاجیک، محمدرضا (1379). فرهنگ هویت ایرانی. فصلنامه مطالعات ملی، (4).
تقی‌زاده، سیدحسن (1372). زندگی طوفانی. تهران: انتشارات علمی.
دهخدا، علی‌اکبر (1373). لغت‌نامه دهخدا. تهران: دانشگاه تهران.
زهیری، علیرضا (1389). جمهوری اسلامی و مسئله هویت ملی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
سحابی، عزت‌الله (1394.الف). چرا ملی، چرا مذهبی؟ (1). گفتگو با سحابی، چشم‌انداز ایران، شماره 93.
سحابی، عزت‌الله (1394.ب). چرا ملی، چرا مذهبی؟ (1). گفتگو با سحابی، چشم‌انداز ایران، شماره 93.
فوزی تویسرکانی، یحیی (1385). امام خمینی و هویت ملی. تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
کپل، ژیل (1382). پیامبر و فرعون. ترجمه حمید احمدی، تهران: انتشارات کیهان.
کدی، نیکی آر (1369). ریشه‌های انقلاب ایران. ترجمه عبدالرحیم گواهی، تهران: انتشارات قلم.
لوئیس، برنارد (1384). مشکل از کجا آغاز شد؟ تأثیر غرب و واکنش خاورمیانه. ترجمه شهریار خواجیان، تهران: نشر اختران.
معین، محمد (1363). لغت‌نامه معین. بی‌جا: بی‌نا.
موثقی، احمد (1375). جنبش‌های اسلامی معاصر. تهران: سمت.
مهاجرنیا، محسن (1393). فلسفه سیاسی آیت‌الله خامنه‌ای (مدظله العالی). تهران: انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه.
نرم‌افزار حدیث ولایت، بیانات در دیدار با اعضای فرهنگستان زبان و ادب فارسی، 29/11/1370.
 
Menashri, David (1990). The Iranian Revolution and the Muslim World. West view Press, England.