مطالعات راهبردی انقلاب اسلامی

مطالعات راهبردی انقلاب اسلامی

چالش های نظام بازنشستگی در دهه 90 شمسی:مورد مطالعه سازمان تامین اجتماعی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
کارشناسی ارشد اقتصاد دانشکده اقتصاد دانشگاه امام حسین(ع)
چکیده
یکی از چالش‌های اساسی برای هر دولت، اصلاح سیاست‌های مرتبط با حوزۀ بازنشستگی است. همان‌گونه که در بیانات رهبر انقلاب به این مهم اشاره شده است، قانون کار باید براى دوران بازنشستگى و حوادث و نقص عضو احتمالی و امثال آن تضمین‌هاى لازم را داشته باشد؛ بنابراین، با توجه به اهمیت این موضوع، این مطالعه با استفاده از روش توصیفی تحلیلی، مهم‌ترین معضلات صندوق بازنشستگی تأمین اجتماعی را بررسی کرده است؛ ازجمله مشکلات حوزه تقنینی می‌توان به بی‌توجهی مجلس به افزایش سن و سابقۀ بازنشستگی، عدم تصویب نظام چندلایه تأمین اجتماعی توسط دولت، خروج کارگاه‌های زیر ده نفر از مشمولیت قانون کار، واگذاری اختیار بیمه به شرکت‌های تأمین نیرو، عدم مشمولیت قانون کار در مناطق آزاد تجاری و اختیاری کردن بیمه کارگران توسط کارفرما در مناطق نفتی و موارد دیگر اشاره کرد. بدهی کلان سازمان تأمین اجتماعی به بانک‌های تجاری، عدم پرداخت بدهی‌های تجمیعی دولت به سازمان تأمین اجتماعی، تهاتر شرکت‌های کم‌بازده با بدهی دولت، زیان‌ده بودن و بحران مدیریت در شرکت‌های زیرمجموعه، عدم سرمایه‌گذاری مجدد درآمدهای حاصل از عایدی سرمایه‌گذاری‌های گذشته، اشتباه در محاسبۀ بدهی دولت و ... نیز از مهم‌ترین کژ کارکردی‌های احصاشده در حوزۀ اجرا بوده است. نبود تشکل‌های قوی کارگری و کارفرمایی و ساختار مدیریتی و حاکمیتی سازمان تأمین اجتماعی، لغو بازرسی‌های دوره‌ای از کارخانه‌ها و شرکت‌ها، نبود نظارت دقیق بازرسان بیمه نیز از اصلی‌ترین علل نظارتی وقوع این بحران شناسایی شده است. با توجه به بررسی دقیق چالش‌ها در سه سطح پیش‌گفته، پیشنهادهایی برای رفع مشکلات آن ارائه شده که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به لزوم وجود یک نهاد تنظیم‌گر (رگولاتور) به‌عنوان قانون‌گذار و ناظر برای تمامی صندوق‌ها به‌صورت عام و صندوق تأمین اجتماعی به‌طور خاص اشاره کرد.
بدهی کلان سازمان تأمین اجتماعی به بانک‌های تجاری، عدم پرداخت بدهی‌های تجمیعی دولت به سازمان تأمین اجتماعی، تهاتر شرکت‌های کم بازده با بدهی دولت، زیان ده بودن و بحران مدیریت در شرکت‌های زیرمجموعه، عدم سرمایه‌گذاری مجدد درآمدهای حاصل از عایدی سرمایه‌گذاری‌های گذشته، اشتباه در محاسبه بدهی دولت و غیره نیز از مهم‌ترین کژ کارکردهای احصا شده در حوزه اجرا هستند. نبود تشکل‌های قوی کارگری و کارفرمایی و ساختار مدیریتی و حاکمیتی سازمان تأمین اجتماعی، لغو بازرسی‌های دوره‌ای از کارخانه‌ها و شرکت‌ها، عدم وجود نظارت دقیق توسط بازرسان بیمه و غیره نیز از اصلی‌ترین علل نظارتی وقوع این بحران هستند.
با توجه به بررسی دقیق چالش‌ها در سه سطح، پیشنهادهایی برای رفع این مشکلات ارائه شده است که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به لزوم وجود یک نهاد تنظیم‌گر (رگولاتور) به‌عنوان قانون‌گذار و ناظر برای تمامی صندوق‌ها به‌صورت عام و صندوق تأمین اجتماعی به‌طور خاص اشاره کرد.
کلیدواژه‌ها

ابراهیمی، ایلناز (1397). لزوم نظارت‌های خرد و کلان احتیاطی بر صندوق‌های بازنشستگی. نشریه تازه‌های اقتصاد، 110-115.
جعفری، هدی؛ نجفی‌زاده، عباس؛ صفرزاده، اسماعیل و حاجی، غلامعلی (1397). آثار کلان اقتصادی اصلاحات ساختاری در نظم بازنشستگی ایران. فصلنامه مدل‌سازی اقتصادی، (44)، 25-46.
روغنی‌زاده، مصطفی (1386). چالش‌های نظام بازنشستگی در جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه تأمین اجتماعی، (9).
شکری، علی (1373). ارزیابی اقتصادی صندوق‌های بازنشستگی در ایران. تهران: مؤسسه عالی پژوهش تأمین اجتماعی.
شکری، علی (1375). ارزیابی اقتصادی صندوق‌های بازنشستگی در ایران. تهران: مؤسسه عالی پژوهش‌های اجتماعی.
عبده تبریزی، حسین (1395). بررسی ابعاد ارتقای مدیریت و کارآمد سازی صندوق‌های بازنشستگی در ایران. ماهنامه بورس. (1202).
عبده تبریزی، حسین (1395). نبود شفافیت در صندوق‌های بازنشستگی. روزنامه شرق، (2597).
ماینونی دینتینیانو، بئاترین (1380). بیمه‌ها و حمایت اجتماعی. ترجمه ایرج علی‌آبادی. تهران: مؤسسه عالی پژوهش‌های تأمین اجتماعی.
مدنی، سعید (1382). چشم‌اندازهای فراوری تأمین اجتماعی در ایران؛ چالش‌ها و راهکارهای پیش‌بینی‌شده در لایحه نظام جامع رفاه و تأمین اجتماعی. فصلنامه تأمین اجتماعی، (15).
ملاکریمی، فرشته (1397). چالش‌های حقوقی ادغام صندوق‌های بازنشستگی. نشریه تازه‌های اقتصادی، (154)، 88-93.
مؤسسه عالی پژوهش تأمین اجتماعی (1378). نظام جامع رفاه و تأمین اجتماعی (خلاصه گزارش). تهران: شورای پژوهشی مؤسسه.
ویژه، محمدرضا و کتابی، احمد (1393). حدود صلاحیت دیوان عدالت اداری در انتصاب مدیران مؤسسات عمومی غیردولتی (مطالعه موردی مدیرعامل سازمان تأمین اجتماعی). فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی، (65).
 
European Commission (2018). The 2018 Pension Adequacy Report: current and future income adequacy in old age in the EU. Luxembourg: Publications Office of the European Union, 2018.
 
وب‌گاه‌ها
آیا بزرگ‌ترین سازمان کشور اعلام ورشکستگی می‌کند؟ (1399). خبرگزاری اتاق خبر 24:
https://www.otaghkhabar24.com/news/190313
آیا تأمین اجتماعی در معرض سقوط است؟ (1398). وب‌سایت خبری تحلیلی میدان:
https://meidaan.com/archive/61944
تأمین اجتماعی تنها سازمان پویا، زنده و روپای کشور است/ ایجاد 38 هزار پرونده الکترونیک در 10 استان کشور/ کلمه ورشکستگی برای سازمان تأمین اجتماعی اشتباه است (1396). خبرگزاری تأمین اجتماعی: https://tamin.ir/News/Item/44542
تأمین اجتماعی درخطر بازنشستگی پیش از موعد (1399). قدس آنلاین: http://qudsonline.ir/news/711543/
تامین‌اجتماعی در آستانه ورشکستگی (1396). خبرگزاری شفا آنلاین: https://b2n.ir/j69374
جزییات ورشکستگی تأمین اجتماعی (1398). وب‌سایت خبری تحلیلی مستقل آنلاین: https://b2n.ir/p61190
چقدر زود دیر می شود، تامین اجتماعی در آستانه ورشکستگی (1398). وب‌سایت خبری تحلیلی آزادی: https://b2n.ir/077796
خیز برداشتن برای «اصلاح قانون تأمین اجتماعی» به نفع کارفرمایان/ آیا نمی‌دانند میانگین عمر بازنشستگان سخت و زیان‌آور چقدر از همتایانشان کمتر است؟! (1399). پایگاه خبری تحلیل رادار اقتصاد: www.radareghtesad.ir/news/3157
دولت ضامن، تأمین اجتماعی است (1399). خبرگزاری شهروند آنلاین: https://b2n.ir/z67190
سازمان تأمین اجتماعی در آستانه ورشکستگی قرار گرفت + جزئیات (1398). وب‌سایت خبری کارگر آنلاین: https://b2n.ir/d14336
شستا ۴.۳ میلیارد دلار قیمت خورد | چند سرمایه‌گذار ایرانی سهامدار شستا می‌شوند (1399). همشهری آنلاین. از اینترنت: hamshahrionline.ir/x6gWD
صدای ورشکستگی سازمان تأمین اجتماعی به گوش می‌رسد (1399). خبرگزاری اعتماد آنلاین: https://b2n.ir/k44071
عبور سازمان تأمین اجتماعی از مرزهای ورشکستگی به دانش و تخصص نیازمند است نه وفاداری مدیران (1392). سایت خبری تحلیلی بولتن نیوز: https://b2n.ir/b97735
نگرانی از ورشکستگی «تأمین اجتماعی» در صورت عدم پرداخت بدهی‌های دولت (1399). شهرآرا نیوز: https://shrr.ir/000E0I
نوک کوه یخ ورشکستگی تأمین اجتماعی بیرون زده (1399). باشگاه خبری تحلیل شوشان: https://b2n.ir/h41473