مطالعات راهبردی انقلاب اسلامی

مطالعات راهبردی انقلاب اسلامی

تأثیرات راهبردی فتوای حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای در حرمت استفاده از تسلیحات هسته‌ای بر حقوق بین‌الملل و سیاست‌های صلح‌آمیز هسته‌ای

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 ،گروه حقوق ،واحد بین الملل کیش ،دانشگاه آزاد اسلامی ،جزیره کیش ،ایران
2 استادیار ،گروه حقوق ،واحد شیراز ،دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز ،ایران
3 استادیار ،گروه حقوق ،واحد تهران مرکزی ،دانشگاه آزاد اسلامی ،تهران ،ایران
چکیده
برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی ایران از ابتدا با چالش‌های گسترده‌ای در سطح بین‌المللی روبه‌رو بوده است. یکی از مهم‌ترین نقاط عطف در این مسیر، فتوای تاریخی حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای در سال ۲۰۰۴ مبنی بر حرمت استفاده از تسلیحات هسته‌ای است که تأثیرات عمیقی در سیاست‌های هسته‌ای ایران و روابط آن با جامعه جهانی به‌وجود آورد. این فتوا، در کنار تعهدات ایران به معاهدات بین‌المللی مانند معاهده منع گسترش تسلیحات هسته‌ای (NPT)، نه‌تنها به عنوان یک عنصر اخلاقی و دینی در راستای استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای، بلکه به‌عنوان یک عامل تأثیرگذار در سیاست‌های بین‌المللی و دیپلماتیک ایران در قبال کشورهای هسته‌ای و نهادهای بین‌المللی مطرح شده است. این مقاله با هدف تحلیل تأثیرات راهبردی فتوای رهبری بر حقوق بین‌الملل و سیاست‌های هسته‌ای صلح‌آمیز جمهوری اسلامی ایران، به بررسی ابعاد حقوقی، سیاسی و دیپلماتیک این فتوا پرداخته است. از روش‌های تحلیل محتوایی و مقایسه‌ای برای بررسی نحوه تعامل ایران با قوانین بین‌المللی، به‌ویژه در زمینه استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای و تعهدات بین‌المللی استفاده شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که فتوای حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در عین حال که موجب تقویت مشروعیت برنامه هسته‌ای صلح‌آمیز ایران شده، به چالش‌های جدیدی در مذاکرات هسته‌ای و تعاملات بین‌المللی کشور با قدرت‌های هسته‌ای و سازمان‌های جهانی منجر گردیده است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


-      قرآن کریم.
-      احسانی فر، احمد. (2017). تحلیل فقهی فتوای رهبری مبنی بر حرمت استفاده از سلاح هسته‌ای در پرتو نظریه تابعیت. فصلنامه فقه و حقوق اسلامی، 10(4).
-      آیت‌الله خامنه‌ای، سید علی (1383-1395). مجموعه بیانات در حوزه سیاست‌های هسته‌ای. www.kahmenei.ir                                                                     
-      جوادی آملی، عبدالله (1398). فقه و اصول در اسلام. قم: مرکز نشر اسراء.
-      حاجیان، میترا. (2019). ملزومات استفاده از تسلیحات هسته‌ای بر مبنای ادله حرمت. نشریه فقه سیاسی، 6(1).
-      حبیب زاده، توکل. (2015). فتوای هسته‌ای و حقوق بین‌الملل. پژوهش‌های سیاسی بین‌المللی، 15(1).
-      دریایی، محمد حسن. (2018). خلع سلاح هسته‌ای در تئوری‌های مختلف روابط بین‌الملل. فصلنامه علوم سیاسی، 7(2).
-      رستمی نجف‌آبادی، حامد. (2018). جرم بودن اقدام علیه بشریت به‌وسیله سلاح‌های هسته‌ای از نگاه فقه با رویکرد فتوای آیت‌الله خامنه‌ای . مجله حقوق بین‌الملل و امنیت جهانی، 12(1).
-      شناسایی، هدایت الله. (2017). حق مسلم هسته‌ای در حقوق بین‌الملل. نشریه بین‌الملل و حقوق بشری، 4(3).
-      شهابـــی سیرجانی، فرهـاد. (1393). فتوای رهبری در مورد سلاح‌های تخریب جمعی: سرچشمه، اهمیت و تأثیرات. فصلنامه روابط خارجی، 6(2).
-      ضیایی بیگدلی، محمدرضا (1383). حقوق معاهدات بین‌المللی. تهران: گنج دانش، جلد 10.
-      عبدی، حسن و همکاران. (2018). بررسی تحلیلی مفهوم سلاح‌های کشتار جمعی و تطبیق آن بر دیدگاه اسلامی با تأکید بر آرای آیت‌الله خامنه‌ای. مجله حقوق عمومی، 11(3).
-   فلسفی، هدایت الله (1375). نابرابری دولت‌ها در قبول و اجرای معاهده عدم گسترش سلاح‌های هسته‌ای. مجله حقوقی، شماره 20، ص 21-22.
-      مجیدی، محمدرضا (1382). ده گفتار پیرامون انقلاب اسلامی. تهران: نشر معارف.
-      مصباح یزدی، محمدتقی (1385). فقه سیاسی اسلام. تهران: مرکز نشر آثار اسلامی.
-      مطهری، مرتضی (1386). اصول فلسفه و روش رئالیسم. تهران: انتشارات صدرا.
-      ممتاز، جمشید (1375). حقوق بین‌الملل سلاح‌های کشتار جمعی. ترجمه و تحقیق: امیرحسین رنجبریان. تهران: انتشارات دادگستر.
-      منتظری، حسینعلی (1379). حکومت اسلامی و مبانی فقهی آن. تهران: انتشارات نشر اندیشه.
-      موسوی، سید فضل الله و همکاران. (2017). بررسی استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای در پرتو حقوق بین‌الملل. مجله پژوهش‌های بین‌المللی، 8(5).
-      ولایی، حسین (1380). حقوق بشردوستانه در اسلام. قم: پژوهشگاه علوم و معارف اسلامی.
 
Dixon، M. (2109). International Law. Oxford University Press.
-   IAEA (2021). Annual Report. International Atomic Energy Agency.
-   ICRC (2020). International Humanitarian Law and Nuclear Weapons. International Committee of the Red Cross.
-   Kerr، P. (2015). Iran's Nuclear Program and International Concerns. Congressional Research Service.
-   Simma، B. (2012). The Charter of the United Nations: A Commentary. Oxford University Press.
-   Soltanieh، A. (2016). Iran's Nuclear Diplomacy: Peaceful Intentions Underpinning Strategic Policies. Journal of International Relations and Diplomacy، 8(3)، .
-   UN (2020). Nuclear Non-Proliferation Treaty Review Conference Reports. United Nations Publications.