مطالعات راهبردی انقلاب اسلامی

مطالعات راهبردی انقلاب اسلامی

برابری جنسیتی یا عدالت جنسیتی؟ تحلیلی در حاشیه دیدگاه آیت‌الله خامنه‌ای

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
Shajarian, Assistant Professor, Islamic Sciences and Culture Academy, Qom, Iran.
چکیده
به اعتقاد آیت‌الله خامنه‌ای ، برابری جنسیتی در همه موارد معتبر نیست؛ اما عدالت جنسیتی در همه‌جا معتبر است. بر همین اساس مسئله کانونی این مقاله این است که دلایل امتیاز و برتری عدالت جنسیتی کدام است. این نوشتار با روش تحلیلی انتقادی و مراجعه به اسناد متنی به بررسی برابری جنسیتی و عدالت جنسیتی می‌پردازد. یافته‌ها حاکی از آن است در اسناد بین‌المللی و منابع انگلیسی، دال مرکزی تفسیر عدالت جنسیتی «برابری» است و حول آن راهبردهای متنوعی بیان شده است. این در حالی است که در اندیشه اسلامی و حتی در نگاه بسیاری از عدالت‌پژوهان غربی، عدالت به برابری مطلق تفسیر نمی‌شود و راهبردهای مذکور نیز حاصل یک تقابل پارادایمیک بین باورهای اسلامی و فمینیستی هستند و تنها برخی از آن‌ها در سطح صوری قابل قبول‌اند؛ اما در اندیشه اسلامی معنای معتبر عدالت جنسیتی عبارت است از: «قرار دادن هر چیز در جای خودش در روابط میان زنان و مردان و قوانین، فرایندها و ساختارهای ناظر به آنان». در این تعریف موضوع عدالت زن و مرد است نه انواع جنسیت‌ها و شرط عدالت، قرار دادن هر چیز در جای خودش به سبب مراعات بیشترین مصالح و مفاسد ممکن است، نه رعایت برابری مطلق. در همین راستا استمداد از اجتهاد فقهی روزآمد، اصلاحات قانونی و ساختاری، اصلاحات فرهنگی، شایسته‌سالاری سیاسی و اجتماعی، خانواده محوری و توجه به ادراک عدالت جنسیتی، مهم‌ترین راهبردهای تحقق عدالت جنسیتی هستند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


-      آشوری، داریوش (۱۳۸۳). دانشنامه انسانی (فرهنگ اصطلاحات و مکتب‌های سیاسی). تهران: مروارید.
-      ابن‌بابویه، محمد بن علی (1413). من لا یحضره الفقیه. (علی‌اکبر غفاری و علی‌اکبر غفاری). قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة بقم. مؤسسة النشر الإسلامی.
-      اخیانی، جمیله؛ انوری، حسن (۱۳۸۱). فرهنگ بزرگ سخن. تهران: سخن.
-      جوادی آملی، عبدالله (۱۳۸۸). تفسیر تسنیم. قم: اسراء.
-      خامنه‌ای، سید علی، بیانات مقام معظم رهبری، قابل دسترسی در:          khamenei.ir
-      دلفی، کریستین (۱۳۸۵). بازاندیشی در مفاهیم جنس و جنسیت در فمینیسم و دیدگاه‌ها (ویرایش شهلا اعزازی و مریم خراسانی). تهران: روشنگران و مطالعات زنان.
-      ساشوکی، مارجوری (۱۳۸۲). الهیات فمینیستی در فمنیسم و دانش‌های فمینیستی. قم: دفتر مطالعات و تحقیقات زنان.
-   شجریان، مهدی (۱۳۹۹ الف). بررسی رویکردهای رایج در مفهوم عدالت جنسیتی. مطالعات اسلامی زنان و خانواده، 12(7)، 31-52.
-      شجریان، مهدی (۱۴۰۱ الف). درآمدی بر مبانی انسان شناسی عدالت جنسیتی از منظر حکمت صدرایی، با تأکید بر نقد مبانی فمینیستی. معرفت فلسفی، 75(19)، 57-74.
-      شجریان، مهدی (۱۳۹۹ ب). درآمدی بر مبانی خداشناسی عدالت جنسیتی بر پایه حکمت متعالیه. پژوهش‌های اسلامی زن و خانواده، 3(2)، 1-24.
-      شجریان، مهدی (۱۴۰۳). درباره عدالت جنسیتی؛ نگاهی به فمینیسم و حکمت متعالیه. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
-   شجریان، مهدی (۱۴۰۱ ب). عدالت جنسیتی و رویکرد فقهی مطلوب در عرصه حکمرانی. فقه حکومتی، 13(0)، 101-129.
-   شجریان، مهدی (۱۴۰۰). عدالت جنسیتی و گفتمان تغییر در احکام فقهی زنان. مطالعات راهبردی زنان، 91(23)، 7-28.
-   شجریان، مهدی (۱۴۰۱ ج). عدالت جنسیتی و گفتمان عدم تغییر در احکام فقهی زنان. مطالعات راهبردی زنان، 98(25)، 111-131.
-   شجریان، مهدی؛ واعظی، احمد (۱۳۹۸). مبدأ هستی در الهیات فمینیستی و حکمت صدرایی. مطالعات جنسیت و خانواده، 12(7)، 53-78.
-      شریف الرضی، محمد بن حسین (1372). نهج البلاغه. (عزیزالله عطاردی قوچانی)، تهران: بنیاد نهج البلاغه.
-      صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1363). مفاتیح الغیب. (محمد خواجوی، محمد خواجوی و علی بن جمشید نوری). تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی. انجمن اسلامی حکمت و فلسفه ایران.
-      صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1981). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة. (علی بن عبد الله زنوزی، هادی بن مهدی سبزواری، محمد حسین طباطبایی، محمد بن معصوم علی مدرس زنجانی، و محمد رضامحشی مظفر). قم: مکتبة المصطفوی.
-      صدر، محمد باقر (1418). دروس فی علم الأصول. (علی اکبر حائری و مجمع الفکر الاسلامی). فم: انتشارات اسلامی.
-      صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم (1363). مفاتیح الغیب. (محمد خواجوی و علی بن جمشید نوری). تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، انجمن اسلامی حکمت و فلسفه ایران.
-      طباطبایی، محمدحسین (1352). المیزان فی تفسیر القرآن. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.
-      طیبی، ناهید؛ صفری، نعمت الله؛ مهریزی، مهدی (۱۴۰۰). رابطه روایت «النساء عیّ و عورة» و وجوب حجاب شرعی تا قرن پنجم. پژوهش‌نامه علوم حدیث تطبیقی، 14(8)، 94-135.
-      علاسوند، فریبا (۱۴۰۳). عدالت، زن، جنسیت. قم: پژوهشکده زن و خانواده.
-      کریمی، حمید (۱۳۹۰). تفاوت‌های زن و مرد از نگاه دین و علوم تجربی. در مجموعه مقالات: جنسیت از منظر دین و روانشناسی. قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).
-      کلینی، محمد بن یعقوب (1407). الکافی (اسلامیه). (محمد آخوندی و علی‌اکبر غفاری). تهران: دار الکتب الإسلامیة.
-      مشیرزاده، حمیرا (۱۳۸۵). از جنبش تا نظریه اجتماعی. تهران: نشر پژوهش شیرازه.
-      معین، محمد (۱۳۸۱). فرهنگ فارسی (ج ۱2). تهران: آدنا.
-      میرتبار، سیدمرتضی؛ دشتی، محمدتقی (۱۴۰۰). تنخا؛ تجمیع نهادهای خانواده محور و تأسیس نهاد متولی مسئول خانواده در ایران. قم: مکث اندیشه.
-      ویت‌کین، جورجیا (۱۳۸۴). فشار روانی بر زن. (مهدی قراچه‌داغی، مترجم). تهران: نقش و نگار.
 
-   Abdullah Noor, Layla. (2024). Gender Justice in Saudi Arabia: A Sociotechnical Institution’s Approach to Addressing Domestic Violence Against Women and Men. Al Manhaj: Jurnal Hukum Dan Pranata Sosial Islam, 6(2), 279-294.
-   Alhaji Ali, Mustapha; & Buratai, Halima. (n.d.). Women and gender equality: justice or civilization? Journal of Liberty and International Affairs, 5(3), 55-68.
-   Burr, Vivien. (2002). Gender and Social Psychology. London: Routledge.
-   Clavero, Sara; & Galligan, Yvonne. (2021). Delivering gender justice in academia through gender equality plans? Normative and practical challenges. Gender, Work & Organization, (28), 1115-1132.
-   Davis, Lisa; & Kirby, JM. (2024). LGBTQI+ Inclusion and the Definition of the Crime of Gender Apartheid. Retrieved from https://4genderjustice.org/wp-content/uploads/2024/01/Gender-Aparthied-Inclusion-QA-Factsheet-.pdf
-   De Wit, Hans; & other. (2016). Gender Justice in Muslim-Christian Readings. Netherlands: Hotei Publishing.
-   Dobranja, Dita; Jahaj, Rozafa; & Loshaj, Jeta. (2024). Gender Analysis: A Multifaceted Overview of Gender Justice in Kosova. Kosova: Friedrich-Ebert-Stiftung Kosova,.
-   Gender Justice. (2019). Retrieved from https://rolhr.undp.org/content/ruleoflaw/en/2019/Focus/Gender-justice.html
-   Gordon, Eleanor. (2019). Justice and Gender. Switzerland: Geneva Centre for Security Sector Governance.
-   Groot, David de. (2024). The rights of LGBTI people in the European Union. EPRS | European Parliamentary ResearchService.
-   Haque, Alaul; Hossain, Amir; & Das, Yati. (2021). UNDERSTANDING GENDER JUSTICE WITH RESPECT TO DIFFERENT EMANCIPATORY MODELS AND PRINCIPLES OF GENDER JUSTICE: A CONTEXTUAL STUDY. International Journal of Multidisciplinary Educational Research, 10(12), 58-61.
-   Heywood, Andrew. (2017). Political ideologies : an introduction. London: Palgrave.
-   International Lesbian, Gay, Bisexual, Trans and Intersex Association. (20-23). Gender disinformation in the context of LGBTI communities. Retrieved from https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/issues/expression/cfis/gender-justice/subm-a78288-gendered-disinformation-cso-ilga-world.pdf
-   Ipsos. (2024). LGBT+ PRIDE 2024 A 26-Country Ipsos Global. paris: Ipsos.
-   Johns, David. (2020). GENDER JUSTICE TOOLKIT.
-   Kessler, Suzanne; & McKenna, Wendy. (1985). Gender: An Ethnomethodological Approach. United States: University of Chicago.
-   Kumar Das, Pradip. (2004). LGBTQ Rights and Gender Equality: A Legal Analysis. International Journal of Judicial Science Research Studies, 1(1), 1-4.
-   MacArthur, Jess. (2022). Gender-transformative approaches in international development: A brief history and five uniting principles. Women’s Studies International Forum, (95), 1-11.
-   Meiliana, Trinita; & Mayrudin, Yeby Ma’asan. (2024). Dynamics of gender justice in the state’s negation of victims of sexual violence. Gender Equality: International Journal of Child and Gender Studies, 10(2), 153-167.
-   Mukhopadhyay, Maitrayee; & Navsharan, Singh. (2007). Gender Justice Citizenship and Development. New Delhi: Zubaan.
-   Neuenfeldt, Elaine. (2015). Identifying and Dismantling Patriarchy and Other Systems of Oppression of Women. World Council of Churches.
-   Ohagwu Esq, Adaku Rita. (2015). MARTHA NUSSBAUM’S CAPABILITIES APPROACH AS A FOUNDATION FOR WOMEN’S RIGHTS AND GENDER JUSTICE. NIGERIA: UNIVERSITY OF IBADAN.
-   Okan, Aslıhan. (2024). Factors Influencing Gender Equality. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar-Current Approaches in Psychiatry, 16(4), 753-766.
-   OutRight Action International. (n.d.). Gender Justice and Freedom of Opinion and Expression for LGBTI persons. Retrieved from https://www.ohchr.org/sites/default/files/2021-11/OutRight-Action-International.pdf
-   Peck, Steven. (2022). The Criminal Justice System and the LGBTQ Community: An Anti- Queer Regime. Research Journal of Justice Studies and Forensic Science, 10(5), 103-132.
-   Reed, Evelyn. (1978). Sexism and Scienc. New York: Pathfinder Press.
-   SARL, Fluid. (2019). Gender Justice & Equality before the law. New York: United Nations Development Programme.
-   Shree Singh, Shreya. (2020). GENDER JUSTICE: A CRITICAL APPRAISAL. INTERNATIONAL JOURNAL OF LEGAL DEVELOPMENTS AND ALLIED, 6(4), 120-143.
-   T. Zachos, Dimitris; & Patsikouridi, Maria. (2020). POSITIVE DISCRIMINATION POLICIES IN EDUCATION, THE CASE OF GREECE. In International Conference Education Across Borders Education in the 21st Century: Challenges and Perspectives (pp. 795-804). UNIVERSITY OF WESTERN MACEDONIA FACULTY OF SOCIAL SCIENCES AND HUMANITIES.
-   United Nations Population Fund. (2005). Frequently asked questions about gender equality. Retrieved from https://www.unfpa.org/resources/frequently-asked-questions-about-gender-equality
-   What is Gender Justice? (2024). Retrieved from https://www.globalfundforwomen.org/what-we-do/gender-justice/
-   Wood, Hannelie. (2015). Revisiting Mary Daly. Theological Studies, 1(1), 1-10.