مطالعات راهبردی انقلاب اسلامی

مطالعات راهبردی انقلاب اسلامی

افول آمریکا و رویکرد ایران به نظم جهانی پساآمریکایی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استاد روابط بین الملل،گروه علوم سیاسی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران.
چکیده
درحالی‌که جمهوری اسلامی ایران از همان ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی نسبت به ساختار نظام بین­الملل انتقاد داشت و به تقابل به نظام سلطه برخاست، برخی دولت‌ها چه در جهان اسلام و چه خارج از آن پایان عصر آمریکایی را غیرممکن می­دانستند. در طول یک دهه گذشته این فضا تا حدی تغییر پیدا کرده است و اکنون بحث افول آمریکا هم در داخل این کشور و هم در بیرون به‌طور جدی دنبال می­شود. سؤالی که مطرح می­شود این است که رویکرد ایران به نظم جهانی پساآمریکایی چیست؟ و برای تحقق آن، چه اقداماتی باید اتخاذ شود؟ برای پاسخ به این سؤال از روش توصیفی-تحلیلی استفاده شده است. فرضیه مقاله این است که ایران به دنبال نظم جهانی غیرآمریکایی است و برای تحقق این نظم همکاری استراتژیک با قدرت‌های بزرگ همچون چین و روسیه را دنبال می­کند. یافته­های پژوهش نشان می­دهد ایران ناگزیر به همکاری تاکتیکی و انعقاد قراردادهای شراکت استراتژیک با قدرت‌های نوظهور و بازیگرانی همچون چین و روسیه برای پایان دادن به عصر آمریکایی است؛ اما برای عصر پساآمریکایی باید برنامه­های خاص خود را داشته باشد. یکی از این برنامه­ها گذار از نظم منفعت­محور کنونی حاکم بر نظام بین­الملل به نظم هویت­محور و سپس نظم عدالت­محور خواهد بود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


-      آدمی، علی؛ سیده مهدیه قرشی (1394). افول قدرت نرم آمریکا، شاخص‌ها و مؤلفه‌ها، سیاست جهانی، شماره 14، صص 203-240. 
-      ایکنبری، جی جان (1382). تنها ابرقدرت، هژمونی آمریکا  در قرن 21، ترجمه عظیم فضلی­پور، تهران، موسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین­المللی ابرار معاصر.
-      باقری ­دولت­آبادی، علی؛ حسین فخرائی (1396). آسیب­شناسی صدور انقلاب اسلامی ایران به اروپا بر اساس نظریه گفتمان، مطالعات راهبردی سیاست بین­الملل، دوره 1، شماره 2، صص 63-91.
-      باقری ­دولت­آبادی، علی؛ محسن شفیعی ­سیف­­آبادی (1400). سیاست خارجی ایران از 1357 تا 1400: نگاهی از درون، تهران، تیسا.
-   باقری­ دولت­آبادی، علی (1399). نقش شهید سلیمانی در طراحی هندسه قدرت ایران و برهم زدن محاسبات آمریکا در غرب آسیا (2001-2020)، دومین همایش بین‌المللی گام دوم انقلاب، تهران، دوره 2، شماره 33، صص 1-24.
-      باقری ­دولت­آبادی، علی (1403). افول آمریکا و ظهور چین: ارزیابی بر اساس      شاخص­های سنتی و فناورانه قدرت، مطالعات راهبردی آمریکا، سال 4، شماره 16، صص 69-105.
-      بخشی، قدسیه؛ مؤمنی، فرشاد؛ تیمور محمدی (1402). بررسی تحولات اندیشه‌ای پیرامون ارتباط و اثرات متقابل نابرابری و رشد و دلالت‌های آن برای اقتصاد ایران، مجلس و راهبرد، دوره 30، شماره 113، صص 101-137.
-      بوزان، باری (1390). ایالات متحده و قدرت‌های بزرگ سیاست جهانی در قرن بیست و یکم، ترجمه عبدالمجید حیدری، تهران، پژوهشکده مطالعات راهبردی.
-      تاجیک، محمدرضا (1378). فرامدرنیسم و تحلیل گفتمان، تهران، دفتر نشر و فرهنگ اسلامی.
-      چامسکی، نوام (1397). چه کسی بر جهان حکومت می‌کند؟، ترجمه حسین جعفری موحد، تهران، نشر معارف.
-      حقیقت، صادق (1385). روش­شناسی در علوم سیاسی، قم، مفید.
-      خسروی، علیرضا؛ علی­اکبر اسدی (1402). نظم بین­المللی و سناریوهای آینده، تهران، پژوهشکده مطالعات راهبردی.
-      دلیرپور، پرویز (1391). زوال قدرت نرم ایالات متحده آمریکا، مطالعات قدرت نرم، سال 2، شماره 7، صص 45-62.
-      دهقانی ­فیروزآبادی، سید جلال؛ ذبیحی، رضا (1403). ایران و نظم نوین جهانی؛ چالش­ها و فرصت‌ها، فصلنامه روابط خارجی، دوره 16، شماره 1، صص 1-26.
-      راجر، سایمون (1394). درآمدی بر اندیشه­های سیاسی آنتونی گرامشی: هژمونی، انقلاب و روشنفکران، ترجمه محمدکاظم شجاعی، تهران، سبزان.
-      ساعی، احمد؛ ترابی، قاسم (1389). نظریه ثبات هژمونیک و بحران در نظام اقتصاد جهانی، فصلنامه سیاست، دوره 40، شماره 4، صص 143-160.
-      ساکس، جفری دیوید (1401). سیاست خارجی جدید: فراتر از استثناگرایی آمریکایی، ترجمه محمدرضا ملکی و فرزاد محمدزاده ابراهیمی، تهران، جهان سیاست.
-      سلطانی، علی­اصغر (1384). قدرت، گفتمان و زبان، تهران، نی.
-      شفیعی‌فر، محمدرضا؛ رحمتی، رضا (1389). سیاست تعاملی ضد نظام سلطه، فصلنامه علمی مطالعات انقلاب اسلامی، سال 7، شماره 22، صص 11-44.  
-      فتاحی اردکانی، حسین (1398). ظهور ترامپ و تأثیر آن بر کاهش قدرت نرم آمریکا، مطالعات راهبردی بسیج، سال 22، شماره 82، صص 159-184.
-      گالتونگ، یوهان (1400). نظریه­های تعارض، ترجمه مژگان دستوری و نجمه محمدخانی، تهران، منشور صلح.
-      گل محمدی ولی (1400). گذار به نظام بین­الملل پساآمریکایی و تحول در روابط راهبردی آمریکا با متحدان خاورمیانه­ای(مطالعه موردی ترکیه)، مطالعات راهبردی آمریکا، سال 1، شماره 1، صص 75-96. 
-      مارش،‌ دیوید؛ جری استوکر (1378). روش‌ و نظریه در علوم سیاسی،‌ ترجمه هاجر یوسفی، تهران، پژوهشکده مطالعات راهبردی.
-      مرادی، حجت‌الله؛ حسین امانلو (1392). افول قدرت نرم آمریکا. مطالعات عملیات روانی، شماره 37، صص 135-148.
-      محمودی ­رجا، سید ذکریا؛ باقری ­دولت­آبادی، علی؛ راوش، بهنام (1397). بررسی محور مقاومت و آینده نظام سلطه با استفاده از نظریه نظام جهانی، مطالعات بیداری اسلامی، سال 7، شماره 14، صص 7-28.
-      خامنه­ای، سیدعلی (06/04/1402). پیام به حجاج بیت‌الله الحرام.
-      خامنه­ای، سیدعلی (06/02/1401). بیانات در دیدار جمعی از دانشجویان.
-      خامنه­ای، سیدعلی (20/06/1402). بیانات در دیدار با مردم سیستان و بلوچستان و خراسان جنوبی.
-      خامنه­ای، سیدعلی (15/01/1402). بیانات در دیدار با مسئولان نظام.
-      خامنه­ای، سیدعلی (01/03/1398). بیانات در دیدار با جمعی از دانشجویان.
-      خامنه­ای، سیدعلی (11/08/1401). بیانات در دیدار با دانش­آموزان.
-      خامنه­ای، سیدعلی (22/11/1397). بیانیه گام دوم انقلاب خطاب به ملت ایران.
-      خامنه­ای، سیدعلی (14/08/1376). بیانات در دیدار با جمعی از دانش­آموزان و دانشجویان.
-      خامنه­ای، سیدعلی (10/08/1374). بیانات در دیدار با جمعی از دانش­آموزان و دانشجویان.
-      خامنه­ای، سیدعلی (01/04/1383). بیانات در دیدار با جمعی از مسئولان جهاد دانشگاهی.
-      خامنه­ای، سیدعلی (12/02/1396). بیانات در دیدار با جمعی از کارگران و معلمان.
-      خامنه­ای، سیدعلی (12/08/1397). بیانات در دیدار با جمعی از از دانش­آموزان و دانشجویان.
-      خامنه­ای، سیدعلی (13/08/1399). بیانات در سخنرانی تلویزیونی به مناسبت سالروز ولادت پیامبر اعظم(ص) و امام صادق(ع).
-   مقدمی، محمدتقی (1390). نظریه تحلیل گفتمان و لاکلا و موفه و نقد آن، فصلنامه معرفت فرهنگی و اجتماعی، سال 2، شماره 2، صص 91-124.
-      میرآخور، عباس؛ عسکری، حسن (1394). اسلام و مسیر توسعه انسانی و اقتصادی، ترجمه علی باقری ­­دولت­آبادی، قم، دانشگاه مفید.
-      نامدار، مظفر؛ ضمیریان، محمد حسین (1391). سیاست تعاملی ضد نظام سلطه در روابط بین‌الملل: رهیافتی به مبانی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در قواعد فقیه فقه سنتی، رهیافت­های سیاسی و بین­المللی، شماره 30، صص 167-192.
-      نای، جوزف (1387). قدرت نرم، ترجمه محسن روحانی و مهدی ذوالفقاری، تهران، انتشارات دانشگاه امام صادق(ع) و پژوهشکده مطالعات و تحقیقات بسیج.
-      نجفی سیار، رحمان (1402). نظم بین­المللی درحال گذار و پیامدهای آن برای جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه روابط خارجی، دوره 15، شماره 3، صص 84-112.
-      والرشتاین، امانوئل (1400). نظام جهانی مدرن، ترجمه سناءالدین سراجی جهرمی، تهران، پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
-   Abootalebi, Ali A. (2024). Global Politics Reader: Themes, Actors and Issues, U.S, Cognella.
-   Aziz, Maha Hosain (2019). Future World Order, UK, Independently Published.
-   Brooks, Stephen G. & William C. Wohlforth (2015). “The Rise and Fall of the Great Powers in the Twenty-First Century”, International Security, Vol. 40, No. 3, pp. 7–53.
-   Cagaptay, Soner (2025). How Turkey Moved East, Foreign Affairs, January, https://www.foreignaffairs.com/united-states/how-turkey-moved-east
-   Cube, Courtney, Lubold, Gordon (2025). Trump operation against Houthis cost more than $1 billion, NBC News, May 8, https://www.nbcnews.com/politics/national-security/trump-operation-houthis-cost-1-billion-rcna205333
-   Fulton, J. (2018). China’s Changing Role in the Middle East, Atlantic Council, Atlantic Council, June 5, 4.https://www.atlanticcouncil.org/in-depth-research-reports/report/china-s-changing-role-in-the-middle-east-2/.
-   Galtung, Johan (2009). The Fall of the US Empire - And Then What? Germany, Transcend University Press.
-   Gauttam, Priya; Singh, Bawa; & Jaspal Kaur (2020). “Covid-19 and Chinese Global Health Diplomacy: Geopolitical Opportunity for China Hegemony?” Millennial Asia, Vol.3, pp. 318-340.
-   Gencturk, Ahmet (2025). Trump’s remarks about Greenland, Panama message to China, rather than hostile claims: Italian premier, Anadolu Agency, 9 January, https://www.aa.com.tr/en/world/trump-s-remarks-about-greenland-panama-message-to-china-rather-than-hostile-claims-italian-premier/3445938
-   Gewirtz, Paul (2024). China, the United States, and the future of a rules-based international order, Brookings, 22 July, https://www.brookings.edu/articles/china-the-united-states-and-the-future-of-a-rules-based-international-order/
-   Gilpin, Robert (1987). The Political Economy of International Relations, Princeton, Princeton University Press.
-   Haass, Richard (2008). The Age of Nonpolarity, What will Follow U.S Dominance, Foreign Affairs, Vol.87, No.3, pp.44-56.
-   Hulme, M. P., Gartzke, E. (2021). The Tyranny of Distance: Assessing and Explaining the Apparent Decline in US Military Performance, International Studies Quarterly, Vol.65, No.2, pp. 542-550.
-   Ikenberry, G. John (2011). “The Future of the Liberal World Order: Internationalism After America.” Foreign Affairs, Vol. 90, No. 3, pp. 56–68.
-   Kabi, D. B. (2002). Non-Aligned Movement and the New World Order, Proceedings of the Indian History Congress, Vol.63, pp.1161–1169.
-   Kagan, Robert (2009). The Return of History and the End of Dreams, New York: Knopf Doubleday Publishing Group.
-   Keohan, Robert (1989). International Institutions and State Power: Essay in International Relations Theory, Boulder, Westview Press
-   Keohane, Robert O. (1981). After Hegemony: Cooperation and Discord in World Political Economy, Princeton, Princeton University Press.
-   Mearsheimer, John J. (2018). The Great Delusion: Liberal Dreams and International Realities, New Haven. CT,: Yale University Press.
-   Nassel, Suzanne (2004). “Smart power,” Foreign Affairs, March/April. https://www. foreignaffairs .com/articles/united-states/2004-03-01/smart-power
-   NDTV World (2024). Why US University Students Are Protesting And What Are Their Demands, NDTV World, 24 April, https://www.ndtv.com/world-news/explained-why-us-university-students-are-protesting-against-israel-hamas-war-in-gaza-5510704
-   Nye Jr, J.S. (2019). “The Rise and fall of American Hegemony from Wilson to Trump”, International Affairs, Vol. 95, No.1, pp.63-80.
-   Nye, Jr, J.S. (2018). Donald Trump and the Decline of US Soft Power, Project Syndicate, 6 february,https://www.project-syndicate.org/commentary/trump-american-soft-power-decline-by-joseph-s--nye-2018-02
-   Nye, Jr, J.S. (2025). How World Order Changes, ASPI, April 2, https://www.aspistrategist.org.au/how-world-order-changes/
-   O’Donnell, Lynne (2021). “What Went Wrong with Afghanistan’s Defense Forces?” Foreign Policy, 11 August. https://foreignpolicy.com/2021/08/11/taliban-afghanistan-defense-forces-army-militias-kabul/
-   Onge, Peter St. (2023). ‘Woke’ Sanctions and Countries Abandoning the Dollar Will Ruin the World, Not Just U.S., The Washington Times, June 27, https://www.washingtontimes.com/news/2023/jun/27/woke-
-   Rattansi, Ali (2020). Racism: A Very Short Introduction, 2nd, Oxford, , Oxford Academic.
-   Robertson, Peter (2024). China’s Military Rise: Comparative Military Spending in China and the US. 17 December, https://cepr.org/voxeu/columns/chinas-military-rise-comparative-military-spending-china-and-us
-   Robertson, Peter, Beaver, Wilson (2023). China’s Defense Budget Is Much Bigger Than It Looks, Foreign Policy, September 19, https://foreignpolicy.com/2023/09/19/china-defense-budget-militaryweapons-purchasing-power/
-   Stuenkel, Oliver (2016). Post-Western World: How Emerging Powers Are Remaking Global Order, UK: Polity.
-   sanctions-and-countries-abandoning-dollar-wil
-   Siddiqui, Rameen (2023). Global Politics of Unequal Development: Revisiting the North-South Divide, Modern Diplomacy, 7 April, https://moderndiplomacy.eu/2023/04/07/global-politics-of-unequal-development-revisiting-the-north-south-divide/
-   The Supreme Leader (2015). To the Youth in Europe and North America, 22 January, The Office of The Supreme Leader, https://www.leader.ir/en/content/12798/To-the-Youth-in-Europe-and-North-America
-   The Supreme Leader (2024). As the Page of History Is Turning, You Are Standing on the Right Side of It, The Office of The Supreme Leader, https://english.khamenei.ir/news/10823/As-the-page-of-history-is-turning-you-are-standing-on-the-right
-   Walt, Stephen M. (2018). The Hell of Good Intentions: America’s Foreign Policy Elite and the Decline of U.S. Primacy, New York: Farrar, Straus and Giroux.
-   Witt, Michael A. (2017). “The Future World Order”, Knowledge, January 2 https://knowledge.insead.edu/economics/the-future-world-order-5115
-   Work, Robert O.  & Greg Grant (2019). Beating the Americans at Their Own Game: An Offset Strategy with Chinese Characteristics, Center for a New American Society, https://s3.amazonaws.com/files.cnas.org/documents/ CNAS-Report-Work-Offset-finalB.pdf? mtime =20190531090041.
-   World Bank (2024). Top 15 Countries by GDP in 2024, https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD?most_recent_value_desc=true
-   Yi, Wang (2024). The Historic Step from Peaceful Coexistence To a Shared Future for Humanity, Ministry of Foreign Affairs the People’s Republic of China, https://www.mfa.gov.cn/eng/xw/zyxw/202407/t20240717_11455444.html
-   Zegart, Amy (2024). The Crumbling Foundations of American Strength, Foreign Affairs, October, https://www.foreignaffairs.com/united-states/crumbling-foundations-american-strength-amy-zegart
-   Zhou, Qian (2024). China-Saudi Arabia Ties: Trade, Investment, and Opportunities, Middle East Briefing, 26 December, https://www.middleeastbriefing.com/news/china-saudi-arabia-ties-trade-investment-and-opportunities/