مطالعات راهبردی انقلاب اسلامی

مطالعات راهبردی انقلاب اسلامی

تحلیل مضمون امید در منظومه فکری آیت‌الله خامنه‌ای و ارائه الگوی سه سطحی امیدآفرینی اجتماعی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
مجید سلیمانی 1
بهنام رشیدی 2
1 استادیار و عضو هیات علمی گروه جامعه‌شناسی پژوهشکده فرهنگی-اجتماعی پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق(ع)، قم، ایران
2 استادیار و عضو هیات علمی گروه علوم سیاسی پژوهشکده سیاسی پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق(ع)، قم، ایران.
10.22034/irsj.2026.534980.1155
چکیده
امید یکی از بنیادی‌ترین مؤلفه‌های پیش‌برنده در نظام‌های اجتماعی، سیاسی و فرهنگی به‌شمار می‌آید که نقش کلیدی در تاب‌آوری ملی، مشارکت اجتماعی و پویایی تمدنی دارد. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل مضامین مرتبط با امید در بیانات آیت‌الله خامنه‌ای طی سال‌های ۱۳۶۸ تا ۱۴۰۲ و طراحی یک الگوی مفهومی سه سطحی برای تبیین فرآیند امیدآفرینی اجتماعی بر اساس این تحلیل انجام شده است. روش تحقیق به‌صورت کیفی و مبتنی بر تحلیل مضمون بوده و داده‌های پژوهش از میان مجموعه سخنرانی‌ها، پیام‌ها و بیانات ایشان در فاصله سال‌های ۱۳۶۸ تا ۱۴۰۲، به‌صورت هدفمند و با تمرکز بر مضامین امید، یأس، حرکت، پیشرفت و جنگ روانی دشمن انتخاب و تحلیل شده‌اند. فرایند کدگذاری در سه سطح مضامین پایه، سازمان‌دهنده و فراگیر صورت گرفته است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که گفتمان امید در اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای، بر پایه مضامینی چون: نقش مبانی دینی، تأکید بر مردم و جوانان، جایگاه نخبگان و رسانه، مقابله با راهبردهای یأس‌آفرین دشمن، تولید روایت‌های امیدمحور و امید به آینده روشن شکل گرفته و قابل ‌صورت‌بندی در سه لایه بنیادین، میانی و عملیاتی است. این الگو ظرفیت راهبردی برای نهادهای فرهنگی، رسانه‌ای، آموزشی، امنیتی و مدیریتی کشور داشته و می‌تواند به‌عنوان چارچوبی بومی در سیاست‌گذاری فرهنگی برای ارتقاء سرمایه اجتماعی و تحکیم انسجام ملی مورد استفاده قرار گیرد.
کلیدواژه‌ها
آیت‌الله خامنه‌ای
امید
امیدآفرینی اجتماعی
الگوی سه سطحی
تحلیل مضمون
گفتمان انقلاب اسلامی
موضوعات