مطالعات راهبردی انقلاب اسلامی

مطالعات راهبردی انقلاب اسلامی

خیابان به‌مثابه میدان کنش جمعی در نبرد روایت‌ها (مطالعه موردی: جنگ تحمیلی سوم)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
علیرضا رجبی
پژوهشگر دانشکده علوم انسانی، گروه مدیریت، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
10.22034/irsj.2026.582709.1221
چکیده
جنگ تحمیلی سوم ایالات متحده آمریکا و رژیم صهیونیستی که در قالب هجومی ترکیبی و همراه با نبرد رسانه‌ای علیه انقلاب اسلامی بروز یافت، نشان داد که «خیابان» می‌تواند فراتر از یک مکان فیزیکی یا صحنه اعتراض، به‌مثابه میدان کنش جمعی و زیرساختی برای تولید و بازنمایی قدرت اجتماعی و ملی عمل کند. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف واکاوی جایگاه «خیابان» در بستر جنگ تحمیلی سوم، در پی تبیین چگونگی بازنمایی آن در گفتمان رسانه‌ای ایران و شناسایی سازوکارهایی است که آن را به نهاد قدرت اجتماعی تبدیل کرده است. این مطالعه با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون بر پایه 24 یادداشت و گزارش رسانه‌ای منتشرشده در خبرگزاری‌ها و پایگاه‌های اطلاع‌رسانی فعال در ایران انجام شد. یافته‌ها نشان می‌دهد که خیابان از یک فضای کالبدی فراتر رفته و به «نهاد قدرت اجتماعی در جنگ ترکیبی» تحول یافته است. این نهاد در چهار بُعد اصلی تبیین می‌شود: ارتباطی-رسانه‌ای (به‌مثابه رسانه زنده روایت‌ساز)، دفاعی-امنیتی (به‌مثابه سنگر تاب‌آوری)، مشروعیت‌ساز سیاسی (به‌مثابه پشتوانه دیپلماسی و انسجام ملی) و قدسی-هویتی (به‌مثابه عرصه بازتولید ارزش‌های ایرانی-اسلامی). مدل مفهومی حاصل نشان می‌دهد که کنش جمعی خیابانی سازوکاری فعال برای مقابله با جنگ شناختی است. در این الگو، خیابان صرفاً ظرف تجمع نیست، بلکه «مظروف پیام» و نوعی «پدافند غیرعامل شناختی» محسوب می‌شود و می‌تواند به شکستن انحصار روایت‌های مهاجم، حفظ هویت ملی و بازتولید مشروعیت سیاسی در عرصه بین‌المللی منجر شود.
کلیدواژه‌ها
خیابان
کنش جمعی
نبرد روایت‌ها
جنگ ترکیبی
مشروعیت اجتماعی
موضوعات