مطالعات راهبردی انقلاب اسلامی

مطالعات راهبردی انقلاب اسلامی

نسبت دین و دولت در نظام اندیشه امام خمینی (ره): تحلیل فلسفه حکومت اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
اکبر اشرفی 1
حسن نیک کار 2
مسعود مطلبی 3
احمد بخشایش اردستانی 3
1 دانشیار گروه علوم سیاسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری علوم سیاسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
3 استادیار گروه علوم سیاسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
10.22034/irsj.2026.563954.1198
چکیده
نسبت دین و دولت از اساسی‌ترین مباحث اندیشه سیاسی در جهان اسلام است که در قرن معاصر با طرح نظریه «ولایت‌فقیه» توسط امام خمینی (ره) صورت‌بندی نوینی یافت. مسئله اصلی این پژوهش، تبیین مبانی فلسفی و معرفت‌شناختی حکومت اسلامی در نظام اندیشه امام خمینی (ره) و تحلیل چگونگی پیوند میان دین و سیاست در چارچوب فلسفه سیاسی ایشان است. هدف مقاله، روشن ساختن مبانی هستی‌شناختی، انسان‌شناختی و معرفت‌شناختی نظریه ولی منتخب مردم و نشان دادن نسبت آن با مفهوم مدرن دولت است. این پژوهش با روش تحلیلی‌ـ‌تفسیری و با بهره‌گیری از منابع اصیل مکتوب امام خمینی (ره)، به‌ویژه آثار فقهی، عرفانی و فلسفی ایشان، انجام شده است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که در اندیشه امام خمینی (ره)، حکومت اسلامی مبتنی بر نظریه ولی منتخب مردم نه صرفاً ساختاری حقوقی یا سیاسی، بلکه تجلی عینی توحید در عرصه اجتماع و استمرار ولایت الهی در حیات تاریخی انسان است. بر این اساس، مشروعیت حکومت از شریعت و ولایت الهی ناشی می‌شود و عقل، فقه و عرفان سه بُعد مکمل در فلسفه سیاسی امام را تشکیل می‌دهند. نتیجه آنکه، فلسفه حکومت اسلامی در نظام فکری امام خمینی (ره)، بر پیوند ذاتی دین و دولت استوار است و هدف نهایی آن، تحقق عدالت، عبودیت و کمال انسانی در جامعه است.
کلیدواژه‌ها
امام خمینی (ره)
دین و دولت
ولایت‌فقیه
فلسفه سیاسی اسلام
حکومت اسلامی
موضوعات