مطالعات راهبردی انقلاب اسلامی

مطالعات راهبردی انقلاب اسلامی

بررسی انسجام بیانیه «گام دوم انقلاب» از طریق تحلیل تکرار (بر مبنای رهیافت هالیدی و حسن)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
اکبر غفوری 1
عرفان عطایی 2
1 استادیار گروه علوم سیاسی دانشگاه یزد، یزد، ایران
2 دانشجوی دکترای علوم سیاسی دانشگاه یزد،یزد، ایران
10.22034/irsj.2026.527529.1143
چکیده
انسجام به معنای پیوندی ساختاری و منسجم میان اجزای یک متن است که باعث می‌شود متن به‌صورت یک کل گفتمانی معنا‌دار جلوه کند. این نظریه نخستین بار توسط هالیدی و حسن در سال 1976 مطرح شد. از منظر این دو زبان‌شناس، انسجام از طریق عناصری مانند ارجاع، حذف، جایگزینی، ابزارهای ربط‌دهنده و انسجام واژگانی شکل می‌گیرد. انسجام واژگانی خود به دو دسته «تکرار» و «هم‌آیی» تقسیم می‌شود. تکرار یک واژه، چه از نظر لفظی و چه معنایی، علاوه بر ایجاد پیوستگی میان جملات، به برجسته‌سازی آن واژه در متن نیز کمک می‌کند. در چارچوب نظری یادشده، پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی–تحلیلی و با هدف بررسی نقش مؤلفه انسجامیِ «تکرار» در ایجاد پیوستگی متنی در بیانیه «گام دوم انقلاب» ــ به‌عنوان متنی سیاسی و راهبردی ــ و نیز تبیین نقش آن در برجسته‌سازی مفاهیم و مضامین متن انجام شده است. یافته‌های حاصل از تحلیل داده‌ها نشان می‌دهد که آیت‌الله خامنه‌ای با بهره‌گیری هدفمند از عنصر تکرار، نه‌تنها پیوندی منسجم میان واژگان و مفاهیم برقرار کرده، بلکه موفق شده است ایدئولوژی مورد نظر خود را نیز به‌طور غیرمستقیم بازتاب دهد. فراوانی بالای تکرار مستقیم واژگان کلیدی در سراسر بیانیه و در هر بخش آن، مضامینی همچون «انقلاب»، «اسلام»، «جوان» و «تمدن نوین اسلامی» را در کانون روایت قرار داده است. افزون بر این، کاربرد انواع دیگر تکرار از جمله تکرار جزئی، ترادف و شبه‌ترادف، ضمن نمایش مهارت واژگانی نویسنده، به برجسته‌سازی مفاهیم فرعی ولی مؤثر در درک گفتمان اثر کمک کرده است. در مقابل، برخی واژگان کم‌تکرار که نقشی در شکل‌گیری گفتمان ندارند، تأثیر چشمگیری در انسجام کلی متن نداشته‌اند.
کلیدواژه‌ها
آیت‌الله خامنه‌ای
بیانیه گام دوم انقلاب
انسجام معنایی
تکرار
مایکل هالیدی
موضوعات