مطالعات راهبردی انقلاب اسلامی

مطالعات راهبردی انقلاب اسلامی

تبیین تحلیل گفتمانی حرام سیاسی در اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استاد علوم سیاسی . دانشگاه شیراز، شیراز ، ایران.
2 دانشجوی دکتری علوم سیاسی گرایش اندیشه سیاسی، دانشگاه شیراز، شیراز،ایران
3 دانشجوی دکتری علوم سیاسی گرایش اندیشه سیاسی ، دانشگاه شیراز، شیراز. ایران
چکیده
طی سخنرانی آیت‌الله خامنه‌ای در تاریخ 15/01/1402، مفهوم جدیدی در سپهر اندیشه‌ای ایران به نام «حرام سیاسی» ابداع و تولید شد. پژوهش حاضر در پیِ فهم معنایی و ارتباط آن با بستر جامعه و مراد گوینده در کاربست اجتماعی این راهبرد زبانی است. سؤال پژوهش حاضر این است که مفهوم حرام سیاسی و بستر و بافت پدیدآورنده این مفهوم چیست؟ بنابر این با استفاده از رویکرد انتقادی و با ارائه مستندات و ذکر شواهد، سعی شده این مفروض اثبات گردد که حرام سیاسی در اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای بر اساس اصول و مقاصد شرعی و منافع ملی تعریف می‌شود و به‌عنوان یک مکانیسم اخلاقی و قانونی جهت بسط و تقویت جامعه توحیدی و تسهیل‌کننده اجرای شریعت در بطن جامعه می‌باشد. رویکرد پژوهشی حاضر بر مبنای تحلیل گفتمان انتقادی فرکلاف و در سه مرحله جمع‌بندی گردیده است: مرحله «توصیف»، مرحله «پرکتیس گفتمانی» و مرحله «پرکتیس اجتماعی». نتایج تحقیق نشان می‌دهد که حرام سیاسی در اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای یک گفتمان انتقادی است که با گفتمان‌های دیگر مانند اسلام سیاسی یا فقاهتی و جمهوریت ارتباط معناداری دارد و با دال‌هایی همچون جامعه توحیدی، امر به معروف و نهی از منکر، آزادی، امنیت، منافع ملی و هویت ملی مرتبط است؛ همچنین از این مفهوم‌سازی برای مقابله با چالش‌ها و تهدیدهای داخلی و خارجی استفاده می‌شود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


-      اخوان کاظمی، بهرام (1391). نقد و ارزیابی تحلیل گفتمانی لاکلا و کاربرد آن در سیاست، فصلنامه سیاست، سال چهل دوم، شماره 4.
-      افتخاری، اصغر؛ تاجیک، محمدرضا (1381). درآمدی بر خطوط قرمز در رقابت‌های سیاسی، چاپ اول، تهران، انتشارات فرهنگ گفتمان.
-      ایزدهی، سیدسجاد (1394). ماهیت فقه سیاسی، مجله علمی و پژوهشی حقوق اسلامی، سال دوازدهم، شماره 44.
-      ایزدی، پیروز (1379). تحلیل انتقادی در عمل: توصیف کتاب تحلیل انتقادی فرکلاف، چاپ اول، تهران، مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها.
-      آقا گل زاده، فردوس (1386). تحلیل گفتمان انتقادی و ادبیات، مجله علمی پژوهشی ادب پژوهی، دوره یکم، شماره 1.
-      جمشیدی، محمد حسین (1386). سیاست چیست، مطالعات انقلاب اسلامی، دوره چهارم، شماره 14.
-      حقیقت، سیدصادق (1401). اعتبار محدود فقه سیاسی، آینه پژوهش، سال سی و سوم، شماره 2.
-      حیدری بهنوئیه، عباس (1394). فهم خوانش فقهای معاصر از فقه سیاست: مطالعه مرتضی انصاری، نائینی، امام خمینی، پژوهش‌های سیاست اسلامی، شماره 7.
-      دهخدا، علی‌اکبر (۱3۷۳). لغت‌نامه، چاپ دوم، تهران، دانشگاه تهران.
-      دهقان، رحیم (1398). اخلاق امید؛ الزامات و پیامدهای امید صادقانه با نظر به بیانیه گام دوم، مجموعه مقالات گام دوم انقلاب، دوره یک، شماره 1.
-      ذاکری، علی‌اکبر(1376). دیدگاه فقهی شهیدصدر، مجله حوزه، شماره 79 و 80.
-      شمس، محمود (1392). قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، چاپ پنجم، تهران، نشر امید انقلاب.
-      صادقی فسایی، سهیلا؛ روزخوش، محمد (1393). نگاهی تحلیلی و روش‌شناختی به تحلیل گفتمان، مجله مطالعات اجتماعی ایران، دوره هفتم، شماره 4.
-      طباطبایی، جواد (۱۳۸۷). زوال اندیشه سیاسی در ایران، چاپ هشتم، تهران، کویر.
-      عباسی، ولی‌الله (1383). نظریه دین حداکثری، مجله علمی پژوهشی قبسات، سال بیست و دوم، شماره 30 و 31.
-      علی پور گرجی، محمود (1390). بررسی آزادی در اندیشه سیاسی آیت‌الله خامنه‌ای، فصلنامه علمی و پژوهشی مطالعات انقلاب اسلامی، سال هشتم، شماره 27.
-      فرکلاف، نورمن (1379). تحلیل انتقادی گفتمان، فاطمه شایسته پیران، تهران، طبع و نشر.
-      فرکلاف، نورمن (1399). تحلیل گفتمان انتقادی، روح‌الله قاسمی، تهران، اندیشه احسان.
-      محصص، مرضیه و دیگران (1394). علامه محمد حسین فضل‌الله و اندیشه همزیستی اجتماعی در تفسیر آیات قرآن، فصلنامه علمی و پژوهشی تحقیقات علوم قرآن حدیث دانشگاه الزهرا، سال دوازدهم، شماره 1.
-      مدیر شانه چی، محسن؛ سلیمانپور، علی (1394). درآمدی بر قانون‌گرایی و آزادی‌خواهی در گفتمان مشروطیت، رهیافت انقلاب اسلامی، شماره 33، زمستان، صص 27-46.
-      مشکانی، عباسعلی؛ مشکانی، عبدالحسین (1390). پارادایم فقه حکومتی، مجله معرفت، سال بیستم، شماره .
-      مطهری، مرتضی (1390). مجموعه آثار شهید مطهری، چاپ سیزدهم، تهران، صدرا.
-      هاشمی شاهرودی، محمود (1395). فرهنگ فقه مذهب اهل بیت، چاپ اول. تهران، موسسه دایره المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت.
 
-   Blommaert, Jan (2005) Discourse: A Critical Introduction. Cambridge and New York: Cambridge University Press.
-   Fairclough, Isabela and Fairclough, Norman (2012) Political Discourse Analysis: A Method for Advanced Students. London and New York: Routledge.
-   Fairclough, Norman (2005) Critical Discourse Analysis in Transdisciplinary Research. In Ruth Wodak, and Paul Chilton. A New Agenda in (Critical) Discourse Analysis. Amsterdam / Philadelphia: John Benjamins Publishing Company.